VN tegen doodstraf, maar nu nog niet

Ban Ki-moon is zijn werk bij de VN begonnen met een uitglijder over de doodstraf. Maar zijn woordvoerster heeft de zaken gisteren recht gezet. Ook werden nieuwe helpers benoemd.

Montas Foto AFP NEW YORK - APRIL 7: (U.S. TABLOIDS AND HOLLYWOOD REPORTER OUT) Michele Montas attends a Committee To Protect Journalists special screeng of "The Agronomist" April 7, 2004 in New York City. (Photo by Peter Kramer/Getty Images) *** Local Caption *** Michele Montas Getty Images/AFP

Vandaag voert secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties overleg met zijn gezant Ahmedou Ould-Abdallah, onlangs nog op missie in Soedan. Volgens Ban is een oplossing voor het geweld in Darfur hard nodig. Daarom heeft hij de West-Soedanese regio hoog op de agenda gezet, zei hij dinsdag op zijn eerste werkdag bij de VN.

Maar vooralsnog houdt niet die prioriteitstelling de gemoederen bezig. Bans eerste publieke optreden bij de VN wordt overschaduwd door zijn uitlatingen over de executie van Saddam Hussein. Ban, tot voor kort minister van Buitenlandse Zaken van Zuid-Korea, zei dinsdag dat de doodstraf een zaak is van individuele landen. Daarmee nam hij scherp afstand – benadrukten commentatoren – van zijn voorganger, Kofi Annan. Die wees toepassing van de doodstraf steeds principieel af.

Gisteren maakte de nieuwe topman alweer een draai, bij monde van de onlangs door hem benoemde woordvoerster Michèle Montas. De secretaris-generaal, zei Montas, is het volledig eens met de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, Louise Arbour. Die deed eveneens gisteren een dringende oproep aan Irak af te zien van ophanging van Saddams halfbroer Barzan Ibrahim al-Tikriti en van oud-opperrechter Awad al-Bandar. Het internationaal recht staat doodstraf alleen toe als een zeer uitzonderlijke maatregel, waaraan uiterst strenge wettelijke beperkingen worden gesteld, onderstreepte Arbour.

Volgens woordvoerster Montas is het officiële standpunt van de VN – tegen de doodstraf, zoals enkele jaren geleden geformuleerd door de meerderheid van de lidstaten in de Algemene Vergadering – niet gewijzigd. Ook Ban vindt dat het beter is dat de doodstraf wereldwijd wordt afgeschaft, aldus de woordvoerster. Maar dat is volgens hem „een langzaam proces” en zolang het laatste woord er nog niet over is gezegd, „respecteert (de secretaris-generaal) het recht van de lidstaten (van de VN) om hun eigen standpunt in te nemen” aangaande de doodstraf.

Dat is diplomatieke taal waaraan eigenlijk niemand aanstoot kan nemen. Onder andere de VS, Rusland, China, Japan, Zuid-Korea en veel landen in het Midden-Oosten voeren de doodstraf uit.

De affaire illustreert wel hoe belangrijk het is voor de secretaris-generaal om een goede woordvoerder te hebben die hem behoedt voor uitglijders of die semantische reparaties achteraf uitvoert. Zo zijn er meer topfunctionarissen die de VN onder Ban de komende vijf jaar gezicht zullen geven. De belangrijkste wordt een vrouw uit een Derdewereldland. Iemand die aan die omschrijving voldoet wordt binnenkort namelijk benoemd op de invloedrijke post van plaatsvervangend secretaris-generaal, zei woordvoerster Montas gisteren.

De namen van twee nieuwe gezichtsbepalende ondersecretarissen-generaal werden gisteren al wel bekend: Alicia Bárcena Ibarra (verantwoordelijk voor de hervormingen bij de VN) en sir John Holmes (humanitaire operaties).