Prionvrije koeien blijven gezond

Runderen die door een genetische ingreep prionvrij gemaakt zijn, blijken na ruim anderhalf jaar even gezond als normale soortgenoten. Dat schrijven Amerikaanse en Japanse biotechnologen deze week in een online verschenen publicatie in het vakblad Nature Biotechnology.

De hoop is dat de dieren dankzij de ingreep niet langer vatbaar zijn voor gekkekoeienziekte (BSE). Deze dodelijke infectieziekte wordt overgebracht door verkeerd gevouwen prioneiwitten. De verkeerde vouwing is besmettelijk: gezonde prionen in het runderlichaam vouwen zich ook verkeerd, waardoor eiwitklonters ontstaan. De dieren worden ziek, krijgen omvangrijke hersenbeschadigingen en gaan ten slotte dood.

Wetenschappers rond het Amerikaanse biotechnologiebedrijfje Hematech in Zuid-Dakota kweekten een cellijn van een Holsteinstier, waarbij ze het gen dat codeert voor het prioneiwit uit het DNA knipten. Deze cellen gebruikten ze om klonen te maken. Zo werden er twaalf stierkalfjes geboren.

Het staat niet vast welke functie het prioneiwit normaal heeft in het lichaam. Echt essentieel lijkt het niet te zijn. Bij muizen is vijftien jaar geleden al vastgesteld dat het ontbreken van het prioneiwit weinig uitmaakte voor hun gezondheid. Bij rundvee lijkt het nu ook misbaar te zijn; de stieren zijn na twintig maanden even gezond als normale Holsteinstieren.

In kweekproeven blijkt dat infectueuze prionen zich niet kunnen vermenigvuldigen in hersenweefsel van prionvrije runderen. Het definitieve bewijs dat de stieren geheel BSE-vrij zijn, zou moeten komen van een besmettingsproef met levende dieren. De onderzoekers zijn er al mee begonnen, maar het resultaat laat (vanwege de incubatietijd) minstens drie jaar op zich wachten.

Hematech produceert biomedische eiwitten via genetisch gemanipuleerde dieren. De BSE-vrije runderen zijn in eerste instantie met dat doel gemaakt; de garantie van prionvrije medicijnen. Maar in Nature Biotechnology schrijven de auteurs dat bij succes bredere toepassingen zullen worden gezocht.

Fred van Zijderveld, priondeskundige van het CIDC Lelystad, verwacht dat de prionvrije runderen inderdaad resistent zullen zijn tegen BSE. Maar hij betwijfelt of ze ooit in de hamburger terechtkomen. Door een strenge controle op het voer en controle achteraf bij de slacht is de gekkekoeienziekte in het vee goed onder controle. Zijderveld: „Een grote epidemie is niet meer te verwachten, ik denk dus niet dat zo’n ongetwijfeld dure oplossing op grote schaal in de veeteelt ingevoerd zal worden.”