Hitlers triviale zinnetjes

Een computerprogramma heeft de code van de zogeheten Berghof-filmpjes gekraakt. Het resultaat is te zien in Hitler Speaks, een Britse tv-documentaire. De zinnetjes die Hitler uitspreekt zijn alledaags, maar fascinerend.

Beelden uit de documentaire ‘Hitler Speaks’ Foto Discovery Channel Computer generated images of Adolf Hitler PHOTO: Discovery Channel Discovery Channel

Hoe langer geleden hij is, hoe kleurrijker hij lijkt te worden: de Tweede Wereldoorlog. De laatste jaren vinden onderzoekers steeds weer nieuwe kleurenopnamen uit de jaren ’39-’45. Het begon zo’n zeven jaar geleden met de BBC-serie The Colour of War. Vele uren aan kleurenfilmmateriaal, geschoten over de hele wereld en gedurende alle fasen van de oorlog, werden aan elkaar gepraat met dagboekfragmenten van evenzovele uitgeputte soldaten, opgetogen matrozen, bezorgde moeders en andere anonimi. En de archieven blijven verrassende beelden prijsgeven. In 2006 zond de Duitse televisie veel uit van de privé-opnamen van Eva Braun.

Slechts een klein deel daarvan was al vaak vertoond: de zogeheten Berghof-filmpjes. Die zijn zo bekend, dat inmiddels van een cliché mag worden gesproken: Arjan Ederveen heeft ze zelfs geparodieerd. Op zijn buitenverblijf bij Berchtesgaden ontvangt Hitler een kleine groep intimi. De kijker ziet hem soezend in een tuinstoel. Hitler die met hoed op wat rondwandelt, Hitler keuvelend met nazi-kopstukken en nog wat schaapachtig lachende dames en heren.

De filmpjes zijn van goede kwaliteit, en ze geven een idee – maar ook niet meer dan dat – van de persoon Hitler achter de schermen. Ze hebben één nadeel: ze zijn zonder geluid. Wat hij in besloten kring zoal te melden had, weten we slechts uit overlevering. Sommigen zeiden dat hij charmant kon zijn, zij het op een ouderwetse, ‘Weense’ manier. Anderen viel op hoe banaal zijn conversatie was (Margarete Speer, echtgenote van de architect). En overbekend is dat hij zijn gehoor aan tafel kon uitputten met schier oneindige monologen. Uit de summiere mondbewegingen van de Führer op de filmpjes viel nauwelijks iets af te leiden.

Dat is nu veranderd. Een computerprogramma heeft de code weten te kraken. Het resultaat is te zien in Hitler Speaks, een recente documentaire van het Britse tv-station The History Channel. De film wordt hopelijk nog op de Nederlandse televisie vertoond, maar is gelukkig al op internet te zien. Met de nieuwe technologie ALR (Automated Lipreading) is het mogelijk de mondbewegingen te isoleren en over te brengen op een virtueel computerhoofd. Via een bepaalde bewerking worden de mondbewegingen iets geprononceerder, die nu door de computer aan bepaalde klanken worden gekoppeld. Daarmee wordt gereconstrueerd wat de persoon heeft gezegd. Een goede dubber zorgt ten slotte voor een goed lijkend stemgeluid.

Wat met deze technologie in de toekomst allemaal onthuld zal worden, is een opwindende vraag. Regeringsleiders hebben in ieder geval reden genoeg om zich zorgen te maken. Vanaf nu volstaat het niet meer om op conferenties de microfoon uit te zetten, zoals Tony Blair dit jaar nog – te laat – deed. Zelfs het hoofd schuin afwenden is niet meer voldoende, want ook dan kan met ALR nog ontcijferd worden wat er precies gesmoesd is.

Het is verbluffend om te zien wat de makers hebben gepresteerd. Vooral de fragmenten waarop Hitler van wat verderaf of van opzij is gefilmd, moeten hondsmoeilijk zijn geweest om te ontcijferen. Behalve interessant zijn de fragmenten soms bijna slapstick. „Jij praat over een jurk die niet past”, zegt Hitler. „Stel je mijn problemen eens voor.” Het is geloofwaardig door de alledaagsheid, en ook door Eva Brauns bekende preoccupatie met kleding en uiterlijk. Ergens anders, een extatische Hitler: „Wunderbar!… Wunderbar!” Of: „Filmt u mij nu niet.” En: „Waarom filmt u een oude man? Ik zou ú moeten filmen.”

Sommigen halen misschien hun schouders op bij het horen van deze snippers geschiedenis. Wat komen we nu voor nieuws te weten? Het eerlijke antwoord is: vrijwel niets. En toch fascineren deze zinnetjes. Niet alleen vanwege de trivialiteit, die blijft botsen met het demonische beeld van de publieke Hitler. Maar ook omdat het niet alleen banaliteiten zijn. Eén fragment bevat een uitspraak die je profetisch zou kunnen noemen. Een nazi-bons laat zich lovend uit over de verbluffend kleine filmcamera’s van tegenwoordig. Hitler antwoordt: „Iedere Duitser moet er een hebben. Ieder aspect van de groei van onze natie moet worden vastgelegd.” Die wens is in ieder geval uitgekomen.

De documentaire is te zien op verschillende websites, waaronder: http://video.google.com/videoplay?docid=189608705425991617&hl=en enhttp://adrianherritt.com/technology/hitler-speaks/. Vanavond 23.10 u, Ketnet/Canvas: Color of War, deel 1.