Spanje stopt overleg met ETA na bom

De ETA-aanslag in Madrid is een zware slag voor de Spaanse premier Zapatero.

Het vorige zomer begonnen vredesproces heeft voorlopig geen kans meer.

Einde oefening. De zware bomaanslag van de ETA, die afgelopen zaterdag de parkeergarage van de splinternieuwe T4-terminal van de luchthaven Barajas veranderde in een massa van verwrongen staal en beton, maakt in een klap een eind aan alle hoop op een oplossing van het Baskische conflict. Voor het eerst sinds jaren zijn er doden te betreuren: twee Ecuadorianen die in hun geparkeerde auto’s lagen te slapen, zijn onder het puin bedolven. De kans dat zij levend worden teruggevonden is nihil.

Premier Zapatero verklaarde na de aanslagen zichtbaar aangeslagen dat de besprekingen met de ETA zijn opgeschort. Minister van Binnenlandse Zaken en belangrijkste onderhandelaar Pérez Rubalcaba verklaarde: „Het proces is stuk, geliquideerd, afgelopen uit, omdat de ETA het heeft opgebroken.” Rubalcaba verwoordde daarmee de frustratie die in Spanje heerst sinds de aanslag. De ETA heeft de belangrijkste voorwaarde voor de gesprekken – geen terreurgeweld – met voeten getreden. Daarmee geldt niet langer de parlementaire motie die de regering het groene licht gaf om te onderhandelen met de ETA. Voorlopig lijken daarmee de kansen op het ‘vredesproces’ verkeken.

Zapatero leidt daarmee stevig gezichtsverlies. De premier waarschuwde de afgelopen maanden dat het vredesproces een langdurige en taaie zaak zou worden, maar de ondertoon was optimistisch. Nu daar niets meer van over is, heeft dat onvermijdelijk zijn weerslag op zijn prestige.

De conservatieve oppositie was er als de kippen bij om de premier persoonlijk de schuld te geven. „Geen enkel geciviliseerd land in onze omgeving reageert zoals Zapatero tegenover deze terroristen”, zo verweet oppositieleider Rajoy de zijn inziens slappe houding van de premier. Zijn partij bleef daarmee trouw aan haar verbeten strategie: geen enkele steun aan de regering, ook niet als het de terreur betreft. Tijdens een door de conservatieven gesteunde protestmars van terreurslachtoffers werd Zapatero voor moordenaar uitgemaakt.

Anders dan bij eerdere gesprekken met de ETA onder de regeringen van Felipe González en José María Aznar was het totale gebrek aan politieke eenheid tegenover de terreur de afgelopen maanden kenmerkend. Andersom is het ook de eerste maal dat de ETA zonder waarschuwing vooraf zijn wapenstilstand doorbreekt. Woordvoerder Arnaldo Otegi van de radicale Batasuna-partij veroordeelde zoals gebruikelijk de aanslag niet en gaf de schuld aan de regering. Volgens hem is de dialoog niet afgebroken. Maar ook in Batasuna-kringen werd enigszins verbaasd gereageerd op het ontbreken van een formele opzegging van de wapenstilstand.

Dat voedt het vermoeden van verdeeldheid binnen de radicaal-nationalistische kring tussen diehards die de gewapende strijd willen voortzetten en voorstanders van een meer politieke koers. Over de precieze aanleiding voor het hervatten van het geweld is nog niets bekend. De ETA staat nog altijd voor de vorming van een eigen Baskische natiestaat die behalve de huidige Baskische regio ook de regio Navarra en een aantal Franse provincies bevat.

De ETA houdt stug vast aan deze eisen, zo vermoedt schrijver en ETA-deskundige Florencio Domínguez. Dat er wellicht een deel van de aanhang tegen de aanslag was, is volgens hem in zoverre onbelangrijk dat de beweging de gelederen sluit zodra een besluit is genomen. Domínguez wijst erop dat ondanks het ontbreken van een formele opzegging, de ETA al in augustus waarschuwde dat zij zou reageren „als de aanvallen voortduren”. „In de logica van de ETA waren dat bijvoorbeeld de zes arrestaties van verdachte ETA-leden die vorige maand plaatshadden. Zij zien de huidige aanslag als een reactie hierop, maar beschouwen het niet als een verbreking van de besprekingen.” De teleurstelling in Baskenland is volgens Domínguez groot, al hielden velen rekening met een hervatting van het terreurgeweld. „Vorige maand bleek bij een peiling dat 64 procent van de Basken er rekening mee hield dat de ETA weer de wapens kan opnemen. De mensen hier op straat zijn wat dat betreft een stuk realistischer dan de regering in Madrid.”