Het Somalië-scenario

Niemand kreeg er vat op, naar algemene opvatting is het land onbestuurbaar – en eens in de zoveel jaar wordt het toch weer geprobeerd: Somalië in het gareel brengen. Dit keer greep buurland Ethiopië in. Een invasiemacht heeft in enkele dagen praktisch heel Somalië overlopen, inclusief de hoofdstad Mogadishu, om de opmars van Somalische moslimmilities te stoppen. De leiding van deze ‘Unie van Islamitische Rechtbanken’ had zich iets te expansionistisch uitgelaten. Haar doel bleek Groot-Somalië, een gebied dat zich tot in Ethiopië, Kenia en Djibouti uitstrekt. Zover hebben de Ethiopiërs het niet laten komen. Zonder veel tegenstand namen ze Somalië in. Geruststellend is dit niet. Een plan ontbreekt, waardoor de kans groot is dat een machtsvacuüm ontstaat. Eerdere interventies in dit weerbarstige land leverden problemen op voor de hele regio, de politiek instabiele Hoorn van Afrika.

Diplomaten in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba hebben met recht gewaarschuwd voor een Afghaans of Iraaks scenario: een makkelijke invasie door buitenlandse troepen – in dit geval Ethiopische – gevolgd door een langdurige guerrilla. Somalië is vrijwel geheel islamitisch. In Ethiopië leven de twee grote bevolkingsgroepen, orthodoxe christenen en (meest liberale) moslims, over het algemeen vreedzaam naast elkaar. In de moderne geschiedenis voerden beide landen al twee keer oorlog; strijd die niets opleverde behalve het besef dat een nieuw conflict wel eens omvangrijker en ideologisch beladener zou kunnen zijn.

Van oudsher is Somalië het strijdtoneel van diverse clans, aangevoerd door leiders die elkaar het licht in de ogen niet gunnen. Deze zogenoemde krijgsheren hebben jarenlang een schrikbewind onder de bevolking uitgeoefend. Periodiek probeert de internationale gemeenschap in Somalië iets te doen, soms met slechte afloop. Hoewel het ruim dertien jaar geleden is, is het grootste buitenlandse fiasco van toenmalig president Bill Clinton – zijn verprutste inval in Mogadishu – niet vergeten. Amerikaanse elitetroepen kwamen in oktober 1993, ondersteund door VN-militairen, in actie tegen de milities van krijgsheer Mohammed Farrah Aidid. Het werd een catastrofe voor de Amerikanen, die achttien man en twee Black Hawk-helikopters verloren.

De islamitische rechtbanken hebben in ieder geval kortstondig orde gebracht. Deze zomer namen ze Mogadishu in, later het zuiden van het land. Ze kunnen op steun van de bevolking rekenen. Maar hun religieus conservatisme, met verboden op westerse films, televisie, voetbal, sigaretten en zelfs het inheemse genotsmiddel qat, heeft ook weerstand opgeroepen.

In een niet onrealistisch scenario gebeurt het volgende. Somalië kiest voor langere tijd voor het ideologisch fundamentalisme van de islamitische rechtbanken, gaat na de Ethiopische invasie ondergronds, onttrekt zich geheel aan de internationale orde en wordt feitelijk waarvoor Washington het nu al houdt: een broeinest van moslimterroristen uit binnen- en buitenland, die de ongelovigen uit Ethiopië bestrijden en de regio ontwrichten. Een bewind à la de Afghaanse Talibaan is in het anarchistische Somalië niet denkbeeldig. Ethiopië heeft voorlopig de sleutel in handen. De steun van het Westen moet noodgedwongen uitgaan naar dit land. De alternatieven zijn helaas maar al te bekend.