De begrafenis van de Oude Dame

Na 86 jaar wordt de skischans in Garmisch-Partenkirchen afgebroken. Met de bouw van een futuristische springtoren verdwijnt een stuk avontuur uit de sport.

De gerespecteerde Oude Dame kreeg eergisteren een onwaardig afscheid. Uitgerekend op de dag dat voor het laatst van de skischans in Garmisch-Partenkirchen werd gesprongen regende het pijpenstelen en moest de traditionele Nieuwjaarswedstrijd halverwege worden gestaakt. Die Grosse Olympiaschanze, zoals de officiële naam luidt, wordt na een roemrijk bestaan van 86 jaar afgebroken om plaats te maken voor een moderne, futuristische springtoren. Een generatiewisseling in de schaduw van de Zugspitze.

De begrafenis van de Oude Dame gaat gepaard met gemengde gevoelens. Enerzijds is er weemoed, omdat de skischans aan de voet van de Zuid-Duitse Alpen bij velen nostalgische herinneringen aan Nieuwjaarsdag oproept, anderzijds de afkeer omdat de toren in 1936 het baken was van de Olympische Winterspelen, die werden geadopteerd door Adolf Hitler met de bedoeling het nazistische gedachtegoed te verbreiden.

Maar welke sentimenten de schans van Garmisch-Partenkirchen ook oproept, overeind blijft het respect van de springers, van wie een uiterste technische inspanning werd gevraagd om niet alleen veilig te landen, maar vooral stijlvol en ver te springen. De Oude Dame liet zich niet gemakkelijk verschalken.

De historische springschans gold als een van de moeilijkste uit het circuit. Vanaf de bouw in 1921 was de afdaling dusdanig steil, dat de springers als het ware werden gekatapulteerd en met gevaar voor eigen leven tegen de grond werden gesmeten. Door de kleine radius was het valrisico groot; aan de winnaars van ‘Garmisch-Partenkirchen’ werden hoge eisen gesteld.

Ter gelegenheid van de Winterspelen in 1936 werd de schans gerenoveerd en opgetrokken uit hout. In 1950 werd het hout vervangen door een staalconstructie. Het was de trots van bouwondernemer MIAG, die van de gemeente toestemming kreeg zijn naam aan de schans te verbinden. Maar daar stak het Duits Olympisch Comité een stokje voor, omdat het olympische handvest die vorm van sponsoring niet toestaat.

Op gezag van de internationale skifederatie (FIS) is de schans van Garmisch-Partenkirchen nog tweemaal aangepast. Tot de nieuwe veiligheidsvoorschriften behoorde een verandering van de radius. De schans werd in 1978 zes meter achteruitgezet en de aanloop van 70 naar 108 meter verlengd. De gewijzigde kromming leidde tot een verlenging van het zogenoemde kritische punt – de maximale afstand waarop het mogelijk is veilig te landen. De laatste verbetering had plaats in 1996 toen het schansplatform opnieuw werd teruggezet en het kritische punt met nog eens 11,5 meter werd verlengd tot 125 meter, de afstand die tot eergisteren gold.

Hoewel het 119 meter hoge bouwwerk voldeed aan de strenge eisen van de FIS behield de Grosse Olympiaschanze zijn karakteristieke eigenschappen die ervoor zorgden Garmisch-Partenkirchen voor schansspringers een cultoord is geworden. De schans bleef korter dan de andere en vereiste met name een goede afsprong. Die eigenschappen heeft ook de schans van Holmenkollen in Oslo, die eveneens op de rol staat om te worden gesloopt. En daarmee verdwijnen de laatste torens uit een tijdperk dat schansspringen nog aan minder strenge regels was gebonden.

Springschansen mogen dan bijzondere sportplekken zijn, omdat de mens er de illusie hooghoudt te kunnen vliegen, de strenge voorschriften van de skifederatie zorgen voor uit de computer afkomstige eenheidsmodellen, die inwisselbaar zijn. Met de ontmanteling van de Oude Dame heeft de sport verder aan avontuur ingeboet.

Tot verdriet van de liefhebbers, zoals de Oostenrijker Toni Innauer, de winnaar van de Nieuwjaarswedstrijd in 1976 en de man die vier jaar later in Lake Placid olympisch kampioen werd. Maar de huidige directeur skispringen van de Oostenrijkse skibond bewaart ook een slechte herinnering aan Garmisch-Partenkirchen, waar hij ooit bij de landing op een ijzige uitloop zwaar ten val kwam. Een litteken op zijn heup herinnert aan die smak.

Vanaf volgend jaar past ook de schans in Zuid-Duitsland in de format die de FIS zo graag wil zien. De sport moet televisiegeniek zijn om ‘sexy’ uitzendingen te garanderen en veel inkosten te genereren. En daarvoor worden verre sprongen verlangd. Dat kon tot dit jaar in beperkte mate in Garmisch-Partenkirchen, maar vanaf 2008 wordt het allemaal anders. Daarvoor wordt letterlijk een hoge prijs betaald, want de bouwkosten van de nieuwe schans bedragen tien miljoen euro. Voor dat bedrag verrijst een schans in de vorm van een pump zonder naaldhak. Mooi, maar vaststaat nu al dat het bouwwerk minder ontzag zal inboezemen. Of zoals Innauer tegenover de krant Süddeutsche Zeitung opmerkte: „Ik voelde me altijd nederig als ik bovenop de Olympiaschans stond.”