Niet altijd effectief, maar z’n motieven waren zuiver

James Traub: The Best Intentions. Kofi Annan and the UN in the era of American Power. Farrar, Straus, Giroux, 442 blz. € 36,–

Als van iemand wordt gezegd dat hij met de beste bedoelingen handelde, dan is dat meestal om de pijn van zijn falen te verzachten. Maar heeft Kofi Annan gefaald, zoals de titel suggereert van het boek van James Traub over de vertrekkende topman van de Verenigde Naties? Voor een Amerikaans publiek heeft The Best Intentions een andere, veel letterlijker lading: de man die zo vaak zwart gemaakt is door Amerikaanse politici en in de pers was niet corrupt of erop uit Amerika tegen te werken. Hij mag niet altijd effectief zijn geweest, maar zijn motieven waren zuiver. En dat is bepaald geen open deur in de VS, waar het olie-voor-voedselschandaal (waarbij Annans zoon betrokken was) veel meer dan in Europa afbreuk heeft gedaan aan Annans persoonlijke geloofwaardigheid.

James Traub, journalist van The New York Times, geeft een zeldzaam goed inzicht in de manier waarop de VN de afgelopen jaren in grote crisissituaties hebben gefunctioneerd, met in de hoofdrol steevast Kofi Annan. Hij schetst een fascinerend beeld van de machinekamer van de volkerenorganisatie: de 38ste verdieping van het hoofdkwartier van de VN in New York, waar Annan en zijn medewerkers crisis na crisis trachtten te bedwingen – met zeer wisselend succes.

Annan stuitte op de grenzen van wat de VN en een secretaris-generaal kunnen. Maar hij heeft zich nooit bij die beperkingen neergelegd. Daardoor is hij bewonderd én verguisd, laat Traub zien. Opmerkelijk was de openheid waarmee Annan meer dan eens het optreden van de VN (en hemzelf) in grote drama’s en schandalen (zoals Srebrenica en Rwanda) kritisch liet onderzoeken door onafhankelijke commissies. In dezelfde geest gaf hij Traub toestemming allerlei bijeenkomsten bij te wonen en gesprekken te voeren met zijn naaste medewerkers en met hemzelf.

Het resultaat is een spannend en bijzonder goed geïnformeerd boek, waaruit Annan naar voren komt als een man met beperkingen (een carrièreambtenaar met weinig managementkwaliteiten), die zich echter verbazend snel ontplooide tot een topdiplomaat en het geweten van de wereld. Traub toont hoe zijn enorme gereserveerdheid hem ervoor behoedde de lidstaten, eigenlijk zijn bazen, van zich te vervreemden.

Annan en de VN zijn overeind gebleven in een periode dat het machtigste land ter wereld de organisatie links liet liggen. Nu het belang van de VN alom weer geaccepteerd wordt, ook in Washington, is het belangrijk dat dit boek laat zien hoe Annan de VN, de wereld en ook de VS die dienst heeft bewezen.

Juurd Eijsvoogel

    • Juurd Eijsvoogel