God broddelt niet, dat doet het geweten wel

De Franse Hollander Pierre Bayle, deze week 300 jaar geleden geboren, blijft fascineren. Geloofde hij nu wel of niet? De volgens Arnold Heumakers ‘nieuwe, zeer grondige en degelijke biografie’ van Hubert Bost (Pierre Bayle, Fayard, € 27,–) helpt om zijn denken te begrijpen. Zie pagina 27

De Franse Hollander Pierre Bayle, vorige week 300 jaar geleden overleden, blijft fascineren. Geloofde hij nu wel of niet, was hij een atheïst of een scepticus? Volgens ArnoldHeumakers is de ‘nieuwe, zeer grondige en degelijke biografie’ van Hubert Bost (Pierre Bayle, Fayard, € 27,–) een goede handleiding om Bayles denken te leren begrijpen.

‘Bayle gaat tekeer tegen bijgeloof en afgoderij, terwijl hij een deugdzame samenleving van atheïsten heel wel mogelijk acht. Het punt is dat religie voor de moraal geen verschil maakt en dus ook niet de afwezigheid ervan. Zo wordt het pad van de tolerantie gebaand, te meer daar Bayle ervan overtuigd is dat met redelijke argumenten nooit kan worden vastgesteld welke godsdienst de ware is. Alles komt aan op het geweten: volgt men dat te goeder trouw, dan is er niets aan de hand. Voor het overige is religie een zaak van openbaring en geloof.

Deze laatste overtuiging zou van hem een „fideïst” maken, iemand die gelooft zonder redelijke argumenten en zelfs tegen alle redelijkheid in. Een standpunt dat door sommige eminente Bayle-kenners wordt aangehangen.’