De mensenrechten hebben verloren

Saddam Husseins executie heeft de doodstrafdiscussie weer aangezwengeld. Patrick van Schie ziet hypocrisie. Bart Stapert meent dat op wraak geen toekomst is te bouwen. Discussieer mee op www.nrc.nl/discussie.

Zelfs als men voor het algemeen geldende strafrecht de doodstraf afwijst, dient zich de vraag aan of er bij veroordeelden als Saddam Hussein geen uitzondering zou moeten worden gemaakt. Immers, misdaden tegen de menselijkheid zijn de zwaarste misdrijven die het (internationaal) strafrecht kent. Past daar dan ook niet de zwaarste straf?

De neiging om in extreme gevallen naar de meest extreme straf te grijpen is groot en zelfs begrijpelijk, zeker vanuit het perspectief van de slachtoffers en hun nabestaanden. Wraakgevoelens zijn menselijk en gerechtvaardigd gezien de omvang van het leed.

Los van de specifieke aanklacht waarvoor hij werd veroordeeld, de dood van 148 mannen en jongens, was Saddam Hussein waarschijnlijk verantwoordelijk voor een reeks andere gruwelijkheden.

Het is dan ook niet uit mededogen met Saddam dat zijn doodvonnis moet worden afgewezen, maar juist uit respect voor de mensenrechten die deze dictator zelf met zo veel voeten getreden heeft. Bepaalde rechten, waaronder het recht op leven, moeten als absoluut worden beschouwd. Ongeacht de misdaden die iemand heeft gepleegd mag daarop door overheden geen inbreuk worden gemaakt. De doodstraf doet dat wel.

Met Saddams executie verdwijnt de noodzaak, of in ieder geval de aandrang, om door middel van een strafrechtelijk proces de volledige waarheid over het Irak onder zijn leiding boven tafel te krijgen. Daardoor wordt het wantrouwen gevoed en blijft er een extra splijtzwam in een toch al tot op het bot gefractioneerd land.

Dat wantrouwen wordt in dit specifieke geval nog eens versterkt door de vraagtekens bij de gang van het proces. De onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de rechters waren van het begin af aan twijfelachtig, de veiligheid van getuigen kon niet worden gegarandeerd. De rechtsgang leek op een rush to judgment waarvan de uitkomst al vast stond.

Respect voor de rechten van de mens moet centraal staan in het strafrecht, ook of misschien zelfs wel juist bij de berechting van misdrijven tegen de menselijkheid. Waar de nieuwe leiders oordelen over hun voorgangers, moeten zij tonen waar de grenzen van het recht en de beschaving liggen. De doodstraf ligt duidelijk buiten die grenzen. Op alleen wraak valt geen toekomst te bouwen.

Bart Stapert is voorzitter van Amnesty International Nederland en werkte als advocaat voor terdoodveroordeelden in de VS.

    • Bart Stapert