Goudstikker, Rembrandt en de historische canon

6 februari De Nederlandse staat geeft 202 kunstwerken terug aan Marei von Saher, de Amerikaanse schoondochter van de joodse kunsthandelaar Goudstikker. Von Saher had 267 werken geclaimd.

De teruggave geschiedt volgens staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur) niet op juridische, maar op ‘morele gronden’. Tot de kunstwerken behoren schilderijen van Salomon van Ruysdael, Jan Steen, Jan van Goyen, Lucas Cranach en F. Lippi. Uiterlijk april 2007 zullen alle werken in het bezit van Von Saher zijn.

24 februari Opening in het Rijksmuseum van de tentoonstelling Rembrandt-Caravaggio. Te zien zijn twaalf koppels van schilderijen met min of meer dezelfde thema’s. ‘Het zien en weerzien van al deze schilderijen zorgt voor momenten van absolute gelukzaligheid’ en is ‘niet minder dan een sensatie’, schrijft deze krant.

Ruim 400.000 mensen bezochten dit hoogtepunt van het succesvolle Rembrandtjaar. Alle Rembrandtactiviteiten – veel tentoonstellingen, een musical, wandelingen – trokken samen zo’n 2,7 miljoen bezoekers.

19 juni Het portret van Adèle Bloch-Bauer (1907) van Gustav Klimt, door Oostenrijk teruggegeven aan de nazaten van een slachtoffer van het nazi-regime, wordt in New York voor 135 miljoen dollar (107 miljoen euro) verkocht aan cosmeticamagnaat Robert Lauder. Daarmee is de ‘Mona Lisa van de twintigste eeuw’ tot op heden het duurste schilderij. Het regende records dit jaar in de almaar uitdijende kunsthandel. In november ging Untitled XXV van Willem de Kooning weg voor 21 miljoen euro en het portret van Mao van Andy Warhol voor 13,6 miljoen euro. De veilinghuizen Sotheby’s en Christie’s boekten dit jaar in Nederland de hoogste omzet in hun bestaan.

16 oktober ‘De canon van Nederland’ wordt gepresenteerd, met daarin vijftig ‘vensters’ op het verleden. Een commissie onder leiding van mediëvist Frits van Oostrom zocht naar ‘waardevolle onderdelen van onze cultuur en geschiedenis die we via het onderwijs aan nieuwe generaties willen meegeven.’ Tot de vijftig historische mijlpalen behoren de euro, de hunebedden, Karel de Grote, Willem van Oranje, Erasmus, de Statenbijbel, de gasbel van Slochteren en de Holocaust. Het doel van de canon is kennisverwerving, stelt de commissie, die daarmee afstand neemt van opdrachtgever minister Maria van der Hoeven (OCW), die de bevordering van burgerschap en ‘culturele identiteit’ als nevendoel ziet.

Na de presentatie barst het debat los en komen er initiatieven voor afgeleide canons. Wetenschappers noemen ‘Nederlands belangrijkste natuurwetenschapper Christiaan Huygens de grote afwezige’ en spreken van ‘getallenvrees’ bij de commissie.