Dokter, ik ben u zo dankbaar

Het plan van de ziektekostenverzekeraars om de medisch specialisten door de patiënten te laten beoordelen, past in een strategie die al veel langer speelt. Het lijkt wel of het bij de zorgverzekeraars niet over de inhoud mag gaan, maar uitsluitend over de vorm en de prijs.

Maar het is volksverlakkerij, waarvan de patiënt niet beter wordt. Als ik mijn auto voor de jaarlijkse apk-keuring naar de garage breng, ben ik niet geïnteresseerd in de kwaliteit van de koffie en de toon van de receptioniste. Veel meer interesseert het mij of de garagist geen onnodige reparaties uitvoert en of de reparaties deskundig uitgevoerd. Omdat ik dit niet zelf kan beoordelen ga ik naar een bonafide garage, aangesloten bij een goede brancheorganisatie.

Maar als wij naar een medisch specialist gaan en het komt tot een operatie, vraagt vrijwel niemand zich af of de ingreep noodzakelijk is en hoe goed de arts is in het doen van deze operatie. Vragen om een second opinion wordt gevoeld als het opzeggen van vertrouwen. En de vraag hoe goed een arts is in het doen van een ingreep wordt nooit gesteld: succespercentages en complicaties bij ingrepen door individuele artsen zijn in Nederland niet beschikbaar. Pas als het echt te erg wordt, is er alleen de schandpaal van de pers, waarbij meestal elke nuancering ontbreekt.

Net zoals ik de garagist niet kan beoordelen, zo kan de patiënt het handelen van zijn specialist niet beoordelen. En dat weten de verzekeraars. Het is, helaas, nog steeds een zaak van goed vertrouwen, terwijl het toch om veel meer gaat dan een wat te hoog uitgevallen rekening bij een apk-keuring.

Ik ken het verhaal van een collega die aan elke patiënt voor de operatie vertelt dat het een zeer moeilijke ingreep zal zijn, maar dat de patiënt zich gelukkig mag prijzen, want hij heeft persoonlijk veel ervaring met deze ingreep. Dit doet hij ook bij eenvoudige routine-ingrepen. U begrijpt hoe blij en dankbaar zijn patiënten zijn als de ‘moeilijke operatie’ geslaagd is. Deze collega zal hoog scoren in het tevredenheidsonderzoek.

Ook komt het voor dat de patiënt een minder belastende, maar even effectieve ingreep wordt onthouden, omdat de betreffende specialist de patiënt hiervoor moet doorverwijzen. Ik denk dat de meeste patiënten meer baat hebben bij de minst belastende, bekwaam uitgevoerde en medisch noodzakelijke behandeling, dan bij een luxe wachtkamer, lekkere koffie en goede parkeervoorzieningen bij het ziekenhuis.

De dokter daarentegen die de patiënt wijst op diens eigen verantwoordelijkheid, door te adviseren om iets aan het roken of overgewicht te doen, zal in het tevredenheidsonderzoek zonder twijfel lager scoren. Dit geldt eveneens voor specialisten die een door de patiënt gewenste ingreep niet noodzakelijk vinden. Het gevaar van cliëntelisme en medische overconsumptie ligt hier op de loer.

Het nieuwe, met publiciteit omgeven plan van de verzekeraars om de patiënt de dokter te laten beoordelen, is een rookgordijn voor waar het echt om gaat: het voor de patiënten inzichtelijk maken van de geleverde medische kwaliteit. Hieraan hebben de verzekeraars zich nooit willen branden, want dat zou wel eens geld kunnen kosten. Dat zou kunnen betekenen dat de patiënt beter in een ander ziekenhuis geholpen kan worden in plaats van in het ziekenhuis waarmee de verzekeraar een contract heeft. Ook zou het kunnen betekenen dat je bepaalde zorg zou moeten concentreren, en dat patiënten medisch inhoudelijke eisen kunnen gaan stellen.

Stel dat je als patiënt, net zoals in Amerika, van te voren inzage kunt krijgen in de ervaring, bekwaamheid en complicaties van de arts die een behandelingsvoorstel doet. Stel dat je bij een onafhankelijke instantie kunt opvragen of de operatie noodzakelijk is en of er alternatieven zijn. Dan heeft de patiënt echt iets te kiezen in plaats van het verschil van enkele euro`s per verzekeringspolis. Verzekeringsmaatschappijen zouden hierin moeten investeren in plaats van in publicitaire humbug.

Jim Reekers is hoogleraar interventieradiologie in het AMC.