Elk woord moet blijven hangen

De ‘gangsta’ is verreweg het populairste icoon binnen de hiphopcultuur.

Maar het gaat nergens meer over, vindt pionier Ice Cube.

Rapper Ice Cube: „Er zat een gat tussen wat er in mijn buurt gebeurde en wat ik op het nieuws zag.” Foto Lex van Rossen AMSTERDAM, 20-11-2006. ICE CUBE T.A.V. NEXT FOTO LEX VAN ROSSEN
Rapper Ice Cube: „Er zat een gat tussen wat er in mijn buurt gebeurde en wat ik op het nieuws zag.” Foto Lex van Rossen AMSTERDAM, 20-11-2006. ICE CUBE T.A.V. NEXT FOTO LEX VAN ROSSEN Rossen, Lex van

In het lucratieve najaar komen veel belangrijke hiphopalbums uit en ook dit jaar wordt die stroom gedomineerd door vol bravoure gerapte teksten waarin alle uithoeken van het straatleven aan bod komen. Snoop Dogg heeft voor zijn ‘Tha Blue Carpet Treatment’ de blauwe bandana waarmee hij zijn bendeachtergrond benadrukt weer stevig omgeknoopt; de rappende cocaïnedealers Clipse en Young Jeezy leggen op hun kerstreleases op dampende tracks de fijne kneepjes van hun vak uit; The Game is voor het tweede opeenvolgende jaar succesvol met nostalgisch pompende gangsta rap en 50 Cent’s underboss Lloyd Banks poseert op zijn cd onderkoeld met stapels bankbiljetten, vuurwapens en juwelen. Zelfs in de muziek van de toch zo zoete zanger Akon zijn de tralies nooit ver weg.

De ‘gangsta’ is al jarenlang verreweg het populairste icoon binnen de hiphopcultuur, of hij nou uit Los Angeles, Atlanta, Senegal of Eindhoven komt. Maar toen rapper Ice Cube bijna twintig jaar geleden de tekst schreef voor het nummer Boyz N The Hood, een rauw nummer over het leven van jongens van de straat in Los Angeles waarmee het wereldwijde succes van gangsta rap begon, had hij niet bepaald het gevoel dat hij een goudmijn aanboorde. „Ik dacht dat we er geen cent mee zouden verdienen”, vertelt de inmiddels 37-jarige rapper met een ironische grijns in een luxe ingerichtte Amsterdamse hotelsuite.

Ice Cube schreef Boyz N The Hood voor rapgroep HBO uit New York, op verzoek van een drugsdealer uit de buurt die optrad als HBO’s manager, Eazy E. Maar de rappers uit New York weigerden resoluut om de rauwe tekst vol verwijzingen naar de gangcultuur in Los Angeles op te nemen en Ice Cube haalde samen met producer Dr. Dre de kleine bijdehante manager die nog nooit gerapt had over het nummer zelf in te rappen. Eazy E werd een ster en met rapgroep NWA (Niggers With Attitude) die hij met onder anderen Dr. Dre en Ice Cube oprichtte, legde hij een blauwdruk neer voor compromisloze, grimmige loopgravenhiphop zoals die tot de dag van vandaag gretig wordt gekopieerd.

„Het overgrote deel van de jaren tachtig werd gedomineerd door rappers uit New York, dus als mc’s uit Los Angeles hadden we helemaal niet het idee dat we een kans maakten”, zegt Ice Cube. “We wisten niet dat het mensen ook maar iets zou kunnen schelen hoe wij hier leefden en wat we moesten doormaken. De eerste keer dat we doorkregen dat onze muziek ook buiten de westkust beluisterd werd, was toen we eind 1988 als groep geboekt werden voor een show in Chicago. We hadden het gevoel dat onze muziek verder was gekomen dan we ooit voor mogelijk hadden gehouden.”

Ice Cube schreef het leeuwendeel van de teksten van NWA en Eazy E en is daarmee een van de belangrijkste pioniers van gangsta rap, een genre dat hij zelf liever ‘reality rap’ noemt omdat hij in zijn muziek beschrijft wat hij tijdens zijn jeugd om zich heen zag. „Er zat een gat tussen wat er in mijn buurt gebeurde en wat ik op het nieuws zag; dat kwam hooguit in een flits voorbij. Chuck D rapte in die tijd een zin die me sterk is bijgebleven: ‘I don’t rhyme for the sake of riddling…’ Ik wilde rap niet degraderen tot het maken van kleuterschoolrijmpjes, maar dat elk woord dat ik rapte zou blijven hangen. Vóór NWA maakten rappers hun platen voor de radio, dat was een verstikte vorm van expressie. Wij hebben de sluizen opengezet voor artiesten om zichzelf te zijn op plaat en te zeggen wat ze willen zeggen.”

Ondanks het feit dat hij ook humoristische seksraps maakte, ziet Ice Cube zichzelf als onderdeel van een lichting politieke rappers die eind jaren tachtig domineerde en waartoe hij ook acts als Boogie Down Productions, Ice-T en Chuck D’s Public Enemy rekent. Een generatie die volgens hem werd ondergesneeuwd met het succes van NWA-producer Dr. Dre’s eerste soloalbum The Chronic in 1992. „Dat was een plaat waarin het juist het vergeten van je problemen centraal stond: hang lekker achterover en maak lol. Die plaat vormde een aanleiding voor de massamedia om geen aandacht meer te schenken aan politiek getinte rappers. Het publiek raakte minder geïnteresseerd in teksten en meer in het persoonlijke leven van de rappers, zoals bij 2Pac die ze de gevangenis in zagen gaan en bij talloze incidenten betrokken raakte.”

Volgens Ice Cube wil het publiek in toenemende mate raps over het leven in de achterbuurt van mensen die dat leven ook echt geleefd hebben. Van rappers als 50 Cent en The Game (beiden gelanceerd door Dr. Dre) die hun kogelgaten als medailles dragen tot het legioen aan rappers dat ondanks hun hiphopmiljoenen praat alsof ze elk moment een rivaliserende drugsdealer om kunnen leggen. “Dat is wat ik op dit moment het raarste vind, al die rappers die zogenaamd tegelijk drugsdealer zijn. Als het met je drugshandel zo goed gaat, waarom rap je dan? De meeste dealers die ik ken, willen juist uit dat wereldje stappen. Rappers beweren dat ze alles waar ze over praten echt gedaan hebben maar dat is onmogelijk want dan is je carrière na één plaat over. Die zogenaamde authenticiteit is ook helemaal niet belangrijk. Een seriemoordenaar is in mijn ogen niet automatisch een goede rapper, ook al heeft hij alle misdaden in de wereld gepleegd.”

Hoewel Ice Cube al jaren succesvol is als filmer, producent, acteur en regisseur in Hollywood en vele miljoenen dollars verdiende, bracht hij dit jaar op eigen houtje weer een cd uit waarop hij aan zijn nazaten liet zien hoe hij het genre ooit bedoeld heeft. Op Laugh Now, Cry Later geeft hij zijn teksten een rauwe politieke boodschap mee, over bijvoorbeeld de oorzaken van het bendegeweld in Los Angeles, en weet hij met zijn vaak autoritaire rapstijl nog steeds levendig beelden uit het getto op te roepen. Hij combineert harde woorden over George W. Bush en Arnold Schwarzenegger met luchtigere nummers over het roken van wiet en het oppimpen van auto’s. Het is die combinatie die Ice Cube bij de nieuwe generatie rappers mist.

„Bij NWA gebruikten we woorden als ‘bitch’ om een reactie te provoceren, om er voor te zorgen dat mensen naar ons gingen luisteren. Maar uiteindelijk ging het om ‘street knowledge’. Ik wilde de straten op een politiek niveau brengen. Ze kijken in de ‘hood’ niet naar CNN maar zijn bezig met wat er op de hoek van de straat gebeurt maar ik weet dat wat ze in Washington doen, effect heeft op onze buurten en in mijn raps verwoord ik dat. Dat is ook waarom hiphop veel vaker wordt aangevallen over de gewelddadige inhoud dan de film. Het is iets wat door jongeren gemaakt wordt in kelders waar niemand controle over heeft, dus proberen ze het in diskrediet te brengen.”

Live gangsta rap: The Game geeft donderdag een concert in de Heineken Music Hall in Amsterdam; Snoop Dogg treedt er 27/3 op samen met P. Diddy.