Ambassadeurtje treiteren in Moskou

De jeugdbeweging van het Kremlin maakt de Britse ambassadeur dagelijks het leven zuur. Het getreiter accentueert de diep verstoorde relaties tussen Londen en Moskou

Deze week diende het Verenigd Koninkrijk toch maar een formele klacht in bij Rusland. „Wij verwachten dat het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken de ambassadeur en zijn familie respect en waardigheid garandeert,” schrijft het Foreign Office.

Het is allemaal nogal gênant, want wie westerse waarden uitdraagt kan moeilijk een demonstratieverbod eisen. Maar de situatie wordt onhoudbaar voor de Britten in Moskou. Sinds eind september treiteren activisten van Nasji (de Onzen), de jeugdbeweging van het Kremlin, de Britse ambassadeur, Anthony Brenton. Nasji doet op zijn website dagelijkse verslag van de acties, soms met het dagschema van de ambassadeur: ‘Een dag uit het leven van Antony Brenton’. De jongeren volgen hem tijdens het winkelen met spandoeken, strooien folders op zijn stoep, gaan voor zijn Jaguar zitten, vallen schreeuwend binnen bij diners, galaconcerten en vergaderingen. Ze eisen excuses.

Waarvoor? Brenton bezocht in juli een tweedaags congres, ‘een ander Rusland’, waar schaakkampioen Garry Kasparov een anti-Poetin-coalitie smeedde. De ambassadeur zegde daar een miljoen pond toe voor het stimuleren van de burgersamenleving. Dus zijn excuses op zijn plaats, vindt woordvoerder Robert Sjlegel van Nasji. „Wat zouden de Britten ervan vinden als wij een vergadering van de IRA bezoeken en in het openbaar een miljoen pond beloven?” Want Ander Rusland is in zijn ogen ‘een verzameling dieven en fascisten’.

In september stond Nasji met vijfhonderd man bij de Britse ambassade om excuus te eisen. Brenton nodigde hun leiders tevergeefs op de thee: eerst moest hij zich verontschuldigen. Daarna werd het een dagelijks ritueel, waarbij ‘commissaris’ Tichon Tsjoemakov van Nasji zich onderscheidt. „Voor hem is het persoonlijk”, zegt Sjlegel. Een chauffeur van de ambassade zou gedreigd hebben Tsjoemakov met benzine te overgieten en in brand te steken. Sjlegel: „Brenton zegt sorry, of wij achtervolgen hem tot hij weggaat.”

Het getreiter accentueert de diep verstoorde relatie tussen Moskou en Londen. Rusland ergert zich al jaren aan het politiek asiel dat de voortvluchtige zakentycoon Berezovski, de Tsjetsjeense gezant Zakajev en ‘overlopers’ als de onlangs met polonium-210 vergiftigde Litvinenko in Londen genieten. Veel Russen zien het perfide Albion inmiddels als eeuwige vijand van Rusland. Vorig jaar bij de herdenking van de Tweede Wereldoorlog puilde de website van staatspersbureau Ria Novosti uit van de complotten die Churchill tegen Moskou zou hebben gesmeed. Dit jaar was er ook serieuze bilaterale splijtstof, zoals Britse zorgen over de wijze waarop het Kremlin in Rusland actieve energieconcerns BP en Shell kortwiekt of de Britse huiver toen overname van gasbedrijf Centrigas door het Russische Gazprom dreigde.

Begin dit jaar was er een bizar spionage-incident rond een holle steen vol elektronica in een Moskous park, door Britse spionnen mogelijk gebruikt om per wi-fi met agenten te communiceren. Het Kremlin greep de zaak aan om financiering van Russische niet-gouvernementele organisaties verdacht te maken. Toch bezocht ambassadeur Brenton ‘Een Ander Rusland’, een waarschuwing van het Kremlin in de wind slaand dat dat als ‘onvriendelijke daad’ gold.

Gevolg is dat de ambassadeur Brenton zich nu permanent geschaduwd weet. Een Britse diplomaat benadrukt dat niemand inbreuk wil maken op het recht van Nasji om te betogen. „Maar stort een activist zich voor zijn auto zodat die plots moet uitwijken, dan breng je de ambassadeur in gevaar. Sta je achter hem te schreeuwen en schud je aan zijn stoel, zoals vorige week, dan schep je een klimaat van dreiging. Waar houdt dit op? Straks lopen ze met een pistool naar binnen.” De diplomaat vindt het ‘ironisch’ dat Nasji Brenton van fascisme beticht. „Het is welbekend welke inclinatie deze beweging zelf heeft.”

Nasji is de jeugdbeweging van het Kremlin, opgericht in 2005 als een nieuwe versie van een eerdere beweging. Eind 2004, toen de studentenbeweging Pora een vitale rol speelde in de ‘Oranje Revolutie’ in Oekraïne, kwam de jeugd hoog op de agenda. Dus toverde het Kremlin de Poetinjeugd 2.0 uit de hoed. Nasji schermt met een ‘ideologie’ van antiwesters patriottisme, antifascisme en ‘soevereine [dus Russische] democratie’. Liberalisme is voor Nasji een vorm van fascisme. De beweging zoekt zijn aanhang eerder in provinciesteden dan in blasé Moskou. Ze spiegelt de jonge leden voor dat ze ‘de toekomstige elite van Rusland’ zijn. Hun leiders waren te gast bij Poetin en brachten meermalen tienduizenden met bussen en treinen naar Moskou voor massabetogingen. Komend weekeinde weer. Britten kunnen maar beter thuisblijven. Dat Poetin zijn ‘toekomstige elite’ op ambassadeur Brenton loslaat, zegt veel over het huidige internationale klimaat.