Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

Shell: surrender monkeys (2)

subtiel.jpgZei ik het niet? Natuurlijk! Shell gaat door de knieën. Na maanden intense bureaucratische druk lijkt het zeker: Shell geeft Gazprom  controle over zijn mammoetproject Sachalin-2. De nieuwe realiteit: Gazprom 50 procent plus één, Shell 25, Mitsui 15, Mitsubishi 10. En iemand dus min één.

Tsja, je wilt toch verder in Rusland. In Siberië heb je nog olieveldje Salym van een miljard dollar. Er zijn nog zoveel aantrekkelijke deals te maken. Je gaat eens rekenen. Toch maar buigen voor het baasje dan?

In een land zonder regels wint macht altijd van geld. De staat heeft tijd en kan zich verlies veroorloven. Het bedrijf heeft haast en moet winst maken. In de jungle onderwerpt de homo economicus zich aan de homo politicus. Doet hij dat niet, dan strijkt iemand anders met de buit.

Het was niet helemaal eerlijk van mij om Shell eerder een ‘surrender monkey’ te noemen. In de jaren twintig voerde Shell juist jarenlang een uitzichtloos achterhoedegevecht tegen de bolsjewieken, die haar olievelden bij Bakoe nationaliseerden. Met andere oliegiganten sloot Shell in 1922 het Front Uni: een afspraak om Sovjetolie te boycotten. Maar de bolsjwieken wisten van stoken, kleintjes sprongen in het gat, kochten Sovjetolie, haalden vette boorlicenties binnen ’van Bakoe tot Sachalin’.  De legendarisch CEO Henri Deterding van Dutch Royal Shell smeekte de concurrentie ’in het belang der mensheid’ af te zien van handel met de ‘Antichrist’. Zonder succes: het Front Uni viel uiteen, Standard Oil bestookte Shell in India met goedkope Sovjetolie. 

Olietycoon Walter Teagle, geciteerd in het klassieke olieboek The Prize: ‘It was a classic business problem of not enough time, of the day never being long enough for long-term thinking.’ Niet dat het hem beviel: ‘somehow or other the idea of trying to be on friendly terms with the man who burglarizes your house or steals your property has never appealed to me as the soundest course.’

Zoiets is nog steeds onverstandig. Maar ja, eerder accepteerde de oliewereld al dat het Kremlin aandeelhouders van Yukos onteigende en het bedrijf daarna onder de naam Rosneft ten tweede male op de Londense beurs bracht. Wie kan het Kremlin dan verwijten dat het gewoon doordrukt? Je hoeft niet eens met geweld te nationaliseren. Als je de pressie maar geleidelijk genoeg opvoert, buigen de kapitalisten als riet.

Dus tekenen straks de CEO’s van Shell en Gazprom het contract met een warme handdruk. Vrienden voor het leven. Partners. Wie volgt? Mijn gok: eerst BP, dan de grootste vis: Exxon.

(UPDATE: Gazprom heeft het nu over 50 procent of ‘iets minder’. Zie ook: the great gas grab.)