Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Huilen en feestvieren om Pinochet

Na het overlijden van oud-dictator Pinochet trokken gisteren in Chili rouwende aanhangers de straat op. Feestende tegenstanders betreurden alleen dat hij nooit werd berecht.

Demonstranten vieren op straat in de Chileense hoofdstad Santiago het overlijden van Augusto Pinochet. Foto Reuters Demonstrators yell slogans against former Chilean dictator Augusto Pinochet in downtown Santiago December 10, 2006. Pinochet, who ruled Chile from 1973-1990 and spent his old age fighting human rights, fraud and corruption charges, died on Sunday, a week after suffering a heart attack, a military doctor said. REUTERS/Patricio Valenzuela (CHILE)
Demonstranten vieren op straat in de Chileense hoofdstad Santiago het overlijden van Augusto Pinochet. Foto Reuters Demonstrators yell slogans against former Chilean dictator Augusto Pinochet in downtown Santiago December 10, 2006. Pinochet, who ruled Chile from 1973-1990 and spent his old age fighting human rights, fraud and corruption charges, died on Sunday, a week after suffering a heart attack, a military doctor said. REUTERS/Patricio Valenzuela (CHILE) REUTERS

De ogen rood van traangas en alcohol wankelt Luis Torres (45) voor het presidentiële paleis in de Chileense hoofdstad Santiago. In een zwarte plastic zak zit zijn bijna lege fles Ambassador champagne. „Die heb ik zeventien jaar geleden gekocht omdat ik dacht dat Pinochet bij een aanslag was omgekomen. Ik heb hem tot nu bewaard om eindelijk te kunnen feesten’’, zegt Torres. „Het overlijden van de schoft is het mooiste kerstcadeau dat Chili zich kon wensen.”

Dansend, huilend, biddend en brandschattend hebben de 15 miljoen Chilenen vannacht het overlijden ontvangen van de 91-jarige Augusto Pinochet. Het hart van de man die in 1973 na een bloedige staatsgreep de macht overnam en zeventien jaar met harde hand regeerde, hield gisteren – op de internationale dag van de mensenrechten – om 14.15 uur (20.15 uur in Nederland) op met tikken.

Voor degenen die hem tot op de dag van vandaag zien als de generaal die, door het afzetten van de gekozen socialist Salvador Allende, Chili behoedde voor het communisme, begon daarmee een periode van diepe rouw. Maar voor veel meer mensen is Pinochet de moordenaar van 3.200 Chilenen en de folteraar van tienduizenden andere landgenoten. Zij vierden een uitbundig carnaval dat vannacht eindigde in het plunderen van winkels en banken, vernielingen en gevechten met de politie.

„De combinatie van woede en dronkenschap veroorzaakt de rellen”, zegt Carlos Donoso (39). In de rook van een smeulende barricade in het centrum van de stad houden hij en een vriendin onverstoorbaar een zelfgemaakte poster omhoog. De tekst: Straffeloosheid heeft ’t van het volk gewonnen.

„Er is geen reden te feesten want er bestaat nog steeds geen gerechtigheid in Chili. Ondanks alle bewijzen is Pinochet nooit berecht. En al zijn moorddadige handlangers hebben goed betaalde overheidsbanen”, zegt Donoso. In 1990, het jaar waarin Pinochet de presidentiële macht overdroeg, vluchtte hij naar Amsterdam. „Als studentenactivist was ik ook toen nog niet veilig in Chili.” Hij kreeg geen politiek asiel in Nederland en keerde via omzwervingen terug. „Nu houden we demonstraties als we ergens een beul ontdekken. Dat is de enige manier om in dit land de moordenaars aan te pakken.”

Gisteren moest de regering in het tot op het bot verdeelde land besluiten hoe Pinochet wordt begraven. Hij krijgt niet de staatsbegrafenis van een oud-president. [Vervolg PINOCHET: pagina 5]

PINOCHET

‘Zo min mogelijk poespas’

[Vervolg van pagina 1] Wel zal er morgen voor de voormalige bevelhebber een militaire uitvaart zijn. In het besloten complex van de militaire academie in Santiago wordt hij gecremeerd. Zijn as zal daar vermoedelijk blijven om te voorkomen dat zijn laatste rustplaats een bedevaartsoord wordt voor duistere rechtse krachten of een relplek voor links.

Maar ook in de regering vinden sommigen een sobere begrafenis nog te veel eer. „Er moet zo min mogelijk poespas zijn”, zegt Ramon Farias, parlementslid van de linkse Partij voor de Democratie. „Het blijft een schande dat we hem nooit hebben berecht. Alleen al in de stad Paine, in mijn regio, worden door Pinochet 76 mensen tot op de dag van vandaag vermist. Zo lang we niets weten over hun lot, kun je geen blijdschap voelen over de dood van de dictator.”

Hernan Martínez (66) staat door het traangas kokhalzend op de bus te wachten. Hij is woedend over het vandalisme. „Dit is nu precies waarom Pinochet destijds orde schiep in Chili. Dit is een land vol luizebollen die bij het minste of geringste gaan plunderen. Het gaat ons nu alleen maar goed omdat Pinochet op tijd ingreep.”

Dat hoor je telkens weer van aanhangers van Pinochet. Chili is het rijkste land van Zuid-Amerika. Het is een oase van rechtschapenheid in een regio waar corruptie een alledaags verschijnsel is. Die deugden dankt het aan het straffe optreden van de generaal die bovendien door een liberaal beleid als geen ander buitenlandse investeringen wist te bewerkstelligen.

„Weet je eigenlijk wel hoe arm we waren voordat Pinochet de macht overnam?”, vraagt Patricia Bauer (61). Ze staat ver na middernacht met zus Constanza bij de militaire academie te wachten op de kist met het stoffelijke overschot die vanuit het militaire ziekenhuis op weg is naar hier. „Ik had geen melk voor mijn baby’s, er was geen gas onder Allende. Als je geen communist was, kreeg je niets. Het volk heeft helaas geen geheugen.”

Toch is de meerderheid van degenen die kaarsjes branden en gehuld in Chileense vlaggen Pinochet herdenken opvallend jeugdig. „We zullen je nooit vergeten, bevrijder van Chili”, zingen ze in koor. En Michelle Bachelet, de huidige socialistische president die onder de generaal werd gemarteld, wordt uitgescholden voor hoerendochter. Antonia Cresto (30) en haar 19-jarige vriendin plakken een poster aan het hek bij de academie. „Mijn generaal, rust in vrede. Aan U de eeuwigheid”, staat erop. Antonia: „Ook al klinkt het misschien tegenstrijdig: dankzij de militair Pinochet hebben wij nu vrijheid.”

Dan scheurt een grijs busje met het lijk van Augusto Pinochet naar binnen. Omstanders joelen en klappen. „Schande dat er geen fatsoenlijk afscheid kan worden genomen’’, zegt Patricia Bauer. „Als de communistische dictator Fidel Castro sterft, zul je zien dat Bachelet naar Cuba reist om hem de laatste eer te bewijzen. Het is de wereld op zijn kop.”