Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

De Kale Leider heeft gezegd

Jorien van den Herik redde Feyenoord van de ondergang. Supporters aanbaden hem om zijn rijkdom, zijn grote mond en de voetbalsuccessen. Maar nu verliest de club telkens, zowel wedstrijden als geld. En de Grote Kale Leider krijgt de schuld.

Op 10 september bij de wedstrijd tegen Sparta protesteerden Feyenoord-supporters tegen voorzitter Jorien van den Herik. Ze hielden pamfletten met ‘wanbeleid’ omhoog. Foto Fred Ernst Feyenoord supporters protesteren tegen Jorien. foto Fred ernst
Op 10 september bij de wedstrijd tegen Sparta protesteerden Feyenoord-supporters tegen voorzitter Jorien van den Herik. Ze hielden pamfletten met ‘wanbeleid’ omhoog. Foto Fred Ernst Feyenoord supporters protesteren tegen Jorien. foto Fred ernst Ernst, Fred

Zo had Jorien van den Herik zijn afscheid niet gepland. In 2008 had de voorzitter van Feyenoord willen opstappen, in het jaar dat de club honderd jaar wordt en hijzelf 65. Dit najaar moet het Van den Herik duidelijk zijn geworden dat hij zijn planning moest bijstellen. Na vijftien jaar is het tijdperk van de Grote Kale Leider voorbij, lieten supporters bij elke wedstrijd luidkeels weten, woedend over de sportieve en zakelijke malaise in de Kuip. Met maar twee ton aan liquide middelen is er geen geld om node gemiste sterspelers aan te trekken. Wanbeleid, roepen de supporters. De voorzitter heeft al vier maanden geen wedstrijd meer bijgewoond in het stadion in Rotterdam-Zuid.

Van den Herik is geen man die zijn planning graag door anderen laat bijstellen. Vorige week maandag wilde de voorzitter nog van geen wijken weten. Een advies over een nieuwe organisatiestructuur van Feyenoord, zonder plaats voor hem, schoof hij met zijn gebruikelijke bravoure terzijde. De adviescommissie had hem onfatsoenlijk behandeld en kan juridische stappen verwachten, liet hij weten.

Maar vrijdagavond kwam er dan toch een uitvoerige schriftelijke verklaring, met een aangekondigd spoedig vertrek. Geen woord over de commissie-Kerkum en de geplande reorganisatie. Niets over de aandeelhoudersvergadering van vanavond, waar de knoop naar verwachting wordt doorgehakt. Wel over de opstandige supporters, die „kleine groep radicale amokmakers”, die hem zeker niet tot zijn besluit hebben gebracht.

De echte oorzaak van zijn vertrek, schrijft Van den Herik, is de ‘FIOD-zaak’. Dat is zijn al acht jaar slepende juridische strijd met het Openbaar Ministerie over vermeende belastingfraude rond de aankoop van drie spelers in 1995 en 1996. Volgende week dinsdag wordt de definitieve uitspraak verwacht. Ondanks zijn vertrouwen in de goede afloop, wacht Van den Herik die uitspraak niet af. Want: „in het zicht van de veilige haven is de tijd aangebroken dat andere schippers de koers gaan bepalen”. Het paginagrote afscheidsinterview in De Telegraaf van zaterdag eindigt met dezelfde woorden als de verklaring: „Ik heb gezegd”. Bij een ander is het een neutrale afsluiting. Hier zijn het woorden die tegenspraak uitsluiten.

Jorienus Adrianus van den Herik is voer voor drama. Zijn imago is uitgesproken. Zijn uiterlijk en bezit spre-ken tot de verbeelding, mede omdat ze in schril contrast staan tot zijn omgeving. Feyenoord is een arme volksclub, groot geworden dankzij de toestroom van Brabantse havenarbeiders begin vorige eeuw. Van den Herik, zoon van een administrateur en kleinzoon van een baggeraar uit Sliedrecht, is een vermogend ondernemer. Hij begon met een dakbedekkingsbedrijf en inmiddels produceert hij autovelgen, industriële messen en reclame. Altijd op zakenreis, en tussendoor altijd bezig met een volkssport waarvan hij zegt dat hij er geen verstand van heeft.

Zijn bijnamen wijzen op dominant leiderschap. De GKL op de spandoeken kan worden opgevat als Grote Kale Leugenaar, maar Grote Kale Leider is de gangbare uitleg. Het voetbalblad Johan kwam in 2000 met de coverstory ‘Stalin aan de Maas’, een term die prompt een eigen leven ging leiden. Oud-vedette Coen Moulijn sprak ooit van „een soort Berlusconi in het klein”. Zelf schijnt Van den Herik het etiket ‘dictatoriale democraat’ wel te waarderen.

De steeds weer herhaalde anekdotes, die hij zelf ook oprakelt, gaan over geld. Over de grote BMW die hij uit gêne inruilde voor een goedkoper exemplaar toen hij in 1991 bestuurslid werd van de bijna-failliete club. Over zijn jacht dat zo groot is dat hij niet in Zuid-Franse havens zou kunnen aanleggen. Over zijn zakelijke belangen, die hem eenmalig een slotnotering in de Quote-500 opleverden maar waar niemand het fijne van weet. En dan is er ijdelheid, de derde poot van het imago: maatpakken, dure sieraden, een goed verzorgd lichaam en immer gebronsde kop.

Voer voor drama. De film- of theatermaker die de uitdaging aangaat – en het zou zonde zijn om hem te laten liggen – zou goed moeten kijken naar Gerard Kerkum. De oud-speler (1951-1965) en oud-voorzitter (1982-1989) van Feyenoord speelt een sleutelrol in het leven van Van den Herik.

Als voorzitter van de commissie die vorige week adviseerde over „een nieuwe structuur voor één Feyenoord” begeleidt Kerkum Van den Herik naar de uitgang. De huidige Raad van Commissarissen van Feyenoord Rotterdam NV, waarvan Van den Herik voorzitter is, moet plaatsmaken voor vijf nieuwe commissarissen, meent de commissie.

In 1984 bracht Kerkum zijn toenmalige vriend Van den Herik in aanraking met Feyenoord. Op voorspraak van Kerkum werd Van den Herik voorzitter van de Vrienden van Feyenoord, een kleine club van sponsors.

Een paar jaar eerder speelde Kerkum een rol bij het begin van de opbouw van Van den Heriks fortuin, in Saoedi-Arabië. Kerkum werkte daar als ingenieur voor bouwbedrijf Ogem, Van den Herik zocht naar klussen voor zijn pas opgerichte dakbedekkingsbedrijf Swindak. In Damman mocht hij een hele woonwijk van daken voorzien. Het project, met een budget van 2,3 miljard gulden, werd door Ogem gecoördineerd.

Van den Herik verbleef jarenlang in het Midden-Oosten. Het kostte hem zijn eerste huwelijk, het leverde hem zijn eerste miljoenen op. Het geld ging naar belastingparadijs Cyprus, nog steeds zijn woonplaats volgens de Kamer van Koophandel. Ook de Antillenroute had Van den Herik snel ontdekt. Al in 1976 werd beheermaatschappij J.A. van den Herik BV opgericht, gevestigd op Curaçao en bestuurd door Gregory Elias, een van de rijkste mannen van het eiland. De heroïek van de eenzame entrepreneur in een ver land, door Van den Herik graag aangehaald, werd in 2001 in zakenblad Quote onderuit gehaald door oud-Ogem directeur Bill Clumpkens. „Zonder zijn Rotterdamse maatje zou Van den Herik nergens zijn. Die heeft hem in het zadel geholpen.”

Kerkum wil niet praten over zijn band met Van den Herik. „Op dit moment telt alleen het belang van Feyenoord, en dat belang is daar niet mee gediend.”

De waardering voor Van den Herik heeft geleidelijk plaats gemaakt voor kritiek. Bij zijn aantreden als voorzitter gold hij als ‘redder van Feyenoord’, omdat hij met eigen geld voorkwam dat de club werd meegesleept in de ondergang van hoofdsponsor HCS. Bovendien won Feyenoord onder zijn bewind tal van bekers. Zelfs de fans die op internetfora schrijven dat ‘de GKL moet oprotten’, erkennen zijn verdiensten in de jaren negentig.

Zelf ziet Van den Herik zijn gewonnen strijd tegen de KNVB over mediarechten als zijn grootste verdienste voor Feyenoord. Het was in 1995, ten tijde van de zender Sport7. De KNVB wilde de voetbalrechten gezamenlijk verkopen, hij vond dat Feyenoord mocht verdienen aan de eigen beelden.

Henk Kesler, directeur betaald voetbal van de KNVB, denkt er niet graag aan terug. „We stonden recht tegenover elkaar. Hij kwam op voor zijn club. De manier waarop verdiende zeker geen schoonheidsprijs, hij kon soms agressief uit de hoek komen.” Ook voormalig PSV-voorzitter Harry van Raaij stond tegenover Van den Herik. „Hij is een man met uitgesproken standpunten. Hij is ook dominant. Zijn houding had subtieler gekund.”

Van den Herik verdient een „eervol vertrek omdat hij de club tien jaar overeind hield”, vindt metaalmagnaat Willem van ’t Wout. Van ’t Wout, ook een mondiaal opererende ondernemer, was tien jaar commissaris bij Feyenoord en heeft een business unit in de Kuip.

Tot de omslag, vijf jaar geleden. Er zijn sindsdien geen financiële opstekers meer doordat Feyenoord vier jaar niet aan de Champions League heeft meegedaan. Bovendien kocht de club enkele spelers duur in die ze al snel voor minder moest verkopen. „En hij riep weerstand op door niet democratisch te werk te gaan. Hij wilde de club runnen als een bedrijf, maar bij een voetbalclub kijken veel mensen mee”, aldus Van ’t Wout.

Dat Van den Herik veel voor de club betekende, dreigt nu verloren te gaan, zeggen ook anderen. Harry van Raaij: „Ik vind het een schande hoe de club hem nu behandelt, want hij heeft Feyenoord gered van de ondergang.”

Voor de redacteuren van Lunatic News, een website en jaarboek, heeft Van den Herik afgedaan. Vooral vanwege zijn „leugens over de financiën”, zegt redacteur Milco Doorn. Dat zit de supporters dwars, want zonder geld geen aankopen. Maar verdient iemand die in het verleden goede dingen deed daar geen erkenning voor? „Als iemand je kind heeft gered is hij een held. Maar als hij tien jaar laten je kind iets aandoet, zie je dat toch anders.”

Ondanks de recente verkoop van Salomon Kalou en Dirk Kuijt aan Chelsea en Liverpool, samen goed voor een kleine twintig miljoen euro, beschikt Feyenoord over te weinig geld om een waardige opvolger voor de spitsen aan te trekken. Tot ergernis van de supporters zijn die inkomsten besteed om schulden af te lossen. Eerder had Van den Herik ontkend dat er schulden waren. In de drie seizoenen tussen 2002 en 2005 boekte Feyenoord NV een verlies van 19,5 miljoen euro. De club is door de KNVB onder curatele geplaatst.

Van den Herik noemt het gebrek aan toernooi-inkomsten en het falend transferbeleid als oorzaken van de verliezen. Maar de aanhang geeft hém de schuld. Hij zou zichzelf hebben verrijkt door in 1998 1,2 miljoen euro te hebben geleend aan Feyenoord tegen een rente van twaalf procent per jaar. Een eerdere toezegging dat hij het verschil tussen een redelijke rente van acht procent en de omstreden rente van twaalf procent zelf zou compenseren, is door Van den Herik weer ingetrokken.

Van den Herik was het gezicht van Feyenoord. Meer dan hij zelf wilde, schrijft hij in zijn verklaring. Sinds de laatste structuurwijziging bij Feyenoord, uit 2004, hoopte hij als president-commissaris „achter de coulissen” te verdwijnen. Dat is niet gelukt, hij bleef het boegbeeld. „Ik besef dat ik misschien beter niet direct zitting had moeten nemen in de Raad van Commissarissen.”

Van den Herik zegt er niet bij dat hij in de nieuwe structuur behalve president-commissaris ook voorzitter van de Stichting Feyenoord bleef. In combinatie met zijn dominante natuur – „als gewoon bestuurslid kan ik niet functioneren”, zei hij er eens over – lijkt verdwijnen achter de coulissen een nogal naïef verlangen.

Regelmatig wijst Van den Herik op de verantwoordelijkheid van directie en trainers. De laatste jaren was híj echter de blijvende factor naast snel roulerende directieleden en trainers. Toch verdient niet alleen Van den Herik de zwarte piet, vindt Cees Ultee, secretaris van de Sportclub Feyenoord. „In het verleden is het misgegroeid, maar iedereen liep daar achteraan. Niemand vroeg of het goed ging. Van den Herik is nu de kop van Jut.”

Er zijn genoeg mensen die het betreuren dat Van den Herik opstapt. KNVB-directeur Kesler bijvoorbeeld. „Zonder hem wordt het voetbal weer wat saaier. Hij gooide wel eens een steen in de kikkerpoel en dat was ook nodig. Hij heeft een groot ego. Maar ook een klein hartje.”

Ook Harry van Raaij kent een andere kant van Van den Herik. „Toen ik privé-problemen had, was hij zeer betrokken. Mijn zoon had kanker en vaak belde Jorien op om te vragen hoe het was. Dat heeft mijn vrouw en mij veel deugd gedaan. Hij was als ondernemer misschien hard, maar als mens niet. Hij wist dat goed te scheiden. Het is een man die je heel goed als vriend kan hebben.”