Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Bachvereniging bereikt perfectie

Concert: Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven m.m.v. Dorothee Mields, Johannette Zomer, Matthew White, Charles Daniels en Peter Harvey. Gehoord: 9/12 Grote Kerk Naarden. Tournee t/m 16/4. Inl.: www.bachvereniging.nl

De nieuwe kleinschalige aanpak van de Nederlandse Bachvereniging, zoals dirigent Jos van Veldhoven die in het voorjaar demonstreerde in de Matthäus Passion van Bach, wordt nu voortgezet in Bachs Hohe Messe. De Bachvereniging maakt er een tournee mee door ons land, zet het opus summum van Bach ook op cd en geeft er in april volgend jaar vijf uitvoeringen van in Amerika.

In de eerste uitvoering van de Matthäus in Haarlem leidde de teruggang van 91 naar 56 uitvoerenden soms nog tot wisselvalligheden en balansproblemen. Maar in de Hohe Messe was er in Naarden perfectie met slechts 37 uitvoerenden. Naast de 22 musici zijn er tien koorleden en vijf solisten, alle even voortreffelijk, die elkaar waar nodig versterken.

In het programmaboekje schreef Pieter Dirksen dat in het zevenstemmige openingsdeel van het Credo en het Confiteor de polyfonie zó complex is dat het ten enenmale onmogelijk is alle stemmen te kunnen horen en alle inzetten te te volgen. In het Credo kwam de Bachvereniging echter zeer ver met totale transparantie en in het Confiteor werd die ook werkelijk bereikt. Alles hoorbaar: het is in deze muziek een zeldzame en verheffende ervaring van onwaarschijnlijke schoonheid. We weten niet of Bach ooit deze muziek zelf heeft gehoord. Maar ook dan moet de uitspraak van Gustav Leonhardt hebben gegolden: ‘O, als Bach maar de Nederlandse Bachvereniging had gehad!’

Bach vatte in de Hohe Messe (1733-1749) de muziekgeschiedenis van voor zijn tijd samen en ontleende ook veel aan het beste dat hij zelf had gecomponeerd. Deze uitvoering van de Hohe Messe, die ook het christelijk geloof op beeldende wijze samenvat, munt uit door contrasten, die hier sterk en kleurrijk worden uitgediept, alsof het stof der eeuwen wordt verwijderd.

Jos van Veldhoven leidt als het ware een rondgang door een kerk vol architectuur van pilaren en pinakels, met daartussen schilderijen en fresco’s met bijbelse taferelen. Hij wijst op hoogst persoonlijke wijze op het hemelse en het aardse, het verhevene en het menselijke, het grootse en het intieme, het universele en het individuele, het ontzagwekkende en het ootmoedige. Met de grootste overtuiging belicht Van Veldhoven op aangrijpende wijze de passages Cruifixus etiam pro nobis en Et resurexit tertia die secundum. Ze zijn de kern van het geloof: Christus’ kruisiging en wederopstanding.