Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Altijd bereid om risico te nemen

Dietmar Hopp (66) is de grootste individuele sportinvesteerder van Duitsland. Via een ambitieus meerjarenplan wil hij met amateurclub TSG Hoffenheim naar de Bundesliga. Portret van een geboren ondernemer met een passie voor sport.

Dietmar Hopp op de tribune bij zijn club. „Hij is altijd bereid honderd procent risico te nemen. Dat is het verhaal van zijn leven”, zegt een vriend over hem. (Foto Getty Images) HOFFENHEIM, GERMANY - FEBRUARY 03: Fussball: DFB Pokal 03/04, Viertelfinale, Hoffenheim; TSG Hoffenheim - VfB Luebeck 0:1; Maezen Dietmar HOPP / Hoffenheim 03.02.04. (Photo by Friedemann Vogel/Bongarts/Getty Images) miljardair multimiljonair eigenaar SAP
Dietmar Hopp op de tribune bij zijn club. „Hij is altijd bereid honderd procent risico te nemen. Dat is het verhaal van zijn leven”, zegt een vriend over hem. (Foto Getty Images) HOFFENHEIM, GERMANY - FEBRUARY 03: Fussball: DFB Pokal 03/04, Viertelfinale, Hoffenheim; TSG Hoffenheim - VfB Luebeck 0:1; Maezen Dietmar HOPP / Hoffenheim 03.02.04. (Photo by Friedemann Vogel/Bongarts/Getty Images) miljardair multimiljonair eigenaar SAP Bongarts / Getty Images

Als Norbert Eismann terugdenkt aan zijn voetbalvriend Dietmar Hopp, komt een amateurvoetbalwedstrijd aan het einde van de jaren vijftig ter sprake. In Hoffenheim, een dorp in de zuidelijke deelstaat Baden-Württemberg, speelt de gelijknamige amateurclub TSG Hoffenheim een wedstrijd tegen een ploeg uit Karlsruhe. Het is het eerste duel op het hoogste Duitse amateurniveau voor de dan 18-jarige Eismann en Hopp. Beiden maken een verdienstelijk debuut, zien hun ploeg met 2-0 winnen en Hopp maakt een fabuleus doelpunt. Eismann: „Hopp ontving de bal aan de rechterkant van het veld, op zo’n dertig meter schuin van het doel. Iedereen verwachtte een voorzet, maar hij schoot op goal en scoorde. Typisch Dietmar: altijd bereid om honderd procent risico te nemen. Dat is het verhaal van zijn leven.”

Eismann, gezeten in het clubhuis van TSG Hoffenheim, werkt veertig jaar in de bouw en wordt twee jaar geleden afgekeurd wegens een versleten rug. Dietmar Hopp richt softwareconcern SAP op, en behoort nu tot de zes rijkste mensen van Duitsland met een geschat vermogen van 5,3 miljard euro.

De Risikobereitschaft van de academisch geschoolde ingenieur Hopp komt voor het eerst voor het voetlicht als hij in 1972 ontslag neemt bij softwareconcern IBM. Hopp richt met vier collega’s het bedrijf SAP (Systeemanalyse en Programma-ontwikkeling) op. Het bedrijf beweegt zich in een relatief onontgonnen gebied in de nog jonge softwarebusiness: in plaats van het ontwikkelen van een apart computerprogramma voor elke klant, produceert SAP standaard-software waarmee een organisatie direct aan de slag kan. De producten van SAP zijn daardoor goedkoper dan die van de concurrentie.

SAP groeit in dertig jaar tijd uit tot een beursgenoteerd bedrijf met 35.000 werknemers en vestigingen over de hele wereld. De organisatie is tegenwoordig mondiaal gezien marktleider in bedrijfssoftware-oplossingen. De omzet in 2005 bedroeg 8,5 miljard euro.

Volgens kenners liggen de managerskwaliteiten van Hopp ten grondslag aan het succes van SAP. Op instigatie van de voetballiefhebber voert de directie een vooruitstrevend personeelsbeleid. Het bedrijf kent flexibele werktijden en biedt werknemers goede arbeidsvoorwaarden. De lonen zijn hoog, personeel mag een renteloze lening sluiten voor de bouw van een huis en er kan gratis gesport worden. Hopp toont zich ook solidair met zijn medewerkers. Als een directeur zijn baas adviseert airconditioning aan te schaffen voor stafpersoneel, zegt Hopp dat daarvan geen sprake kan zijn. Als het personeel in de fabriek zweet, dan zweten de bazen maar mee.

Hopp is ook een eigenzinnige manager. Zo verzet hij zich zijn hele leven tegen de instelling van een ondernemersraad bij SAP, en is hij niet te beroerd om alle lokale advertentieruimte te kopen om een hem onwelgevallige politicus dwars te zitten. Als er in 2003 een fraudeonderzoek tegen Hopp loopt, trekt hij 300.000 euro uit om zijn onschuld te bewijzen. Hij wordt vrijgesproken, maar richt direct de stichting Pro Justitia op, om beslissingen van de Duitse overheid aan te vechten.

Hopp hamert binnen SAP steevast op het belang van goede teamgeest. Niet zelden refereert hij dan aan zijn voetballoopbaan. Volgens Hopp dient sport vele doelen: samenwerken, omgaan met nederlagen en proberen succesvol te zijn. In 1998 treedt hij af als voorzitter van de raad van bestuur van SAP, maar behoudt tien procent van de aandelen van het bedrijf.

Kort nadat hij een stap teruggedaan heeft bij SAP, komt Hopp voor het eerst in beeld als sportsponsor. Voornamelijk omdat hij zich zeer betrokken voelt bij sportieve activiteiten in zijn regio, de Kurpfalz. Als ijshockeyvereniging Adler Mannheim afstevent op een miljoenentekort, grijpt Hopp in. Hij investeert tien miljoen euro in de club en bouwt voor 100 miljoen euro de SAP Arena, een van de grootste sporthallen van Duitsland.

Even later koopt Hopp ook handbalvereniging SG Gronau-Östringen, die eveneens in de SAP-Arena gaat spelen. De visie van Hopp inzake sportsponsoring is helder: hij investeert alleen in een cirkel van vijftig kilometer rond zijn geboorteplaats Hoffenheim en denkt uitsluitend aan de lange termijn. Zo krijgt Adler Mannheim een jeugdafdeling, en stimuleert Hopp projecten die jongeren bewegen te sporten. Bovendien moeten zijn clubs zich op den duur zelfstandig staande houden.

De grootste wens van Hopp is de realisatie van een Bundesligavoetbalclub in zijn regio. Hij investeert daarom de laatste jaren in zijn oude club TSG Hoffenheim, spelend in de Regionalliga en gevestigd in een dorp van drieduizend inwoners. Hopp wil een multifunctioneel stadion in de nabijgelegen universiteitsstad Heidelberg bouwen. Omdat de kosten te hoog worden, moet hij uitkijken naar een andere standplaats.

Uiteindelijk besluit hij om in buurgemeente Sinsheim (35.000 inwoners) een multifunctioneel stadion te bouwen. Dat stadion kost 40 miljoen euro, krijgt 30.000 plaatsen en moet in ’09 klaar zijn. Het is nog niet duidelijk of de clubnaam TSG Hoffenheim dan gehandhaafd blijft. Achter de schermen is Hopp al druk bezig met de financiële structuur van de bespeler van het nieuwe stadion. Zes bedrijven uit de regio zijn aangetrokken als sponsor, terwijl de begroting van de club binnen drie jaar 20 miljoen euro moet bedragen. Ter illustratie: TSG Hoffenheim werkt nu met een budget van 4,5 miljoen euro.

Omdat TSG Hoffenheim binnen vijf jaar in de Bundesliga moet spelen, heeft Hopp hoogwaardig kader aangesteld. Voormalig Schalke 04-trainer Ralf Rangnick wordt benoemd tot coach, terwijl voormalig hockeybondscoach Bernhard Peters de functie van technisch directeur bekleedt. Rangnick en Peters hebben een contract voor vijf jaar. Na een slechte seizoensstart is TSG Hoffenheim inmiddels geklommen naar de top van de ranglijst.

De ploeg, opgebouwd rond amateurs en oud-profs, speelt de wedstrijden in het Dietmar Hopp-stadion. Na afloop van het onlangs met 2-0 gewonnen duel met Reutlingen, is het dringen in de perskamer. Hopp is aanwezig, zegt niet veel maar is tevreden: „We zijn hier bezig met een project, en dat kost tijd. Gelukkig hebben we weer drie punten binnen.”

Trainer Rangnick, die door zijn onorthodoxe trainingsmethoden de bijnaam ‘De Professor’ heeft, is spraakzamer: „We proberen structureel vooruit te komen. We kopen niet om het kopen, vedetten van tien miljoen lopen hier niet rond.” Oud-hockeycoach Peters knikt instemmend: „De taken zijn goed verdeeld. Ik probeer een bepaalde structuur in de club aan te brengen, zodat we niet in paniek raken bij promotie naar de Tweede Bundesliga.”

Ofschoon Hopp geleidelijk aan naar het hoogste Duitse voetbalniveau – de Bundesliga, daarvoor moet de club twee keer promoveren – wil, beseft hij dat investeringen nodig zijn. Bij promotie zal Rangnick dan ook een budget van zo’n tien miljoen euro krijgen voor het aantrekken van spelers. Peters moet een jeugdopleiding op poten zetten, waarvan de club op termijn de vruchten plukt.

Voorlopig speelt TSG Hoffenheim nog voor een paar duizend toeschouwers tegen teams als SGV Freiberg, Bahlinger SC en 1. FC Pforzheim. En zal Hopp geduld moeten betrachten bij het volbrengen van zijn laatste kunstje.