Een vrolijke onbenul

Charles Joseph de Ligne: De charmeur van Europa. Mémoires. Gekozen, vertaald en van een nawoord voorzien door Marijke Arijs. Meulenhoff/Manteau, 303 blz. € 29,95.

Vrede schaadt de hartstocht, zegt Charles-Joseph de Ligne op pagina 132 van zijn vertaalde memoires. In tijd van vrede heerst ‘onverschilligheid’, meent deze 18de- eeuwse avonturier, militair, diplomaat, schrijver, bon-vivant, causeur en libertijn. ‘In tijden van oorlog is de hartstocht voor het leven zo groot dat een mens er hartstochtelijk van wordt.’

En onder hartstocht moet hier – voor goed begrip – het bedrijven van de liefde worden verstaan, een bezigheid waaraan deze vrolijke prins zich blijkens zijn memoires zijn hele leven met grote ijver heeft gezet. Ruimhartig ook – zoals veel tijdgenoten – zag hij geen principieel onderscheid tussen de betaalde liefde en de onbetaalde.

De memoires laten zich lezen als een encyclopedisch overzicht van wat er aardig kan zijn aan vrouwen, voor een 18de-eeuwse pre-Freudiaan: ‘Madame de *** was knap en soms aan de lelijke kant, bijna altijd aardig en soms behoorlijk gemeen, sentimenteel en filosofisch, ongelovig en godvruchtig, lauwhartig en kwezelachtig, overdreven en rechtvaardig, rationeel en bijgelovig, gevoelig en onverschillig, naïef en buitengewoon scherpzinnig, inne- mend en onuitstaanbaar, onderhoudend en taai, preuts en koket, charmant en wispelturig.’ Deze lofzang van tegenstrijdigheden gaat zo nog even door want de dame in kwestie is, vindt de prins, ‘dertig vrouwen in één’ om van te houden.

Door deze memoires weten wij dus dat Casanova geenszins de enige charmeur was die, in de jaren dat in Europa de oude orde begon te schuiven en zich de Franse revolutie voltrok, door Europa reisde om van het leven te genieten. Ligne (1735-1814), die Casanova trouwens kende, was er ook nog. Zijn belevenissen lijken op het eerste gezicht minder dramatisch dan die van Casanova, met zijn gevangenschappen en zijn treurige liefdesgeschiedenissen.

Ligne is iets meer een pre-romantische, vrolijke Frans, maar daarmee ook een beetje een onbenul – geluk en gezelligheid zijn nu eenmaal geen ingrediënten voor spannende verhalen. En dat geeft meteen het relatieve belang van deze voorbeeldig verzorgde uitgave aan. De memoires zijn ongetwijfeld van cultuurhistorisch belang, maar het is niet erg evident waarom je ze zou moeten lezen.