Hongaarse duikboot naar de vrijheid

Beeld van de gedroomde vlucht van vader A. Foto Runa Hellinga
Beeld van de gedroomde vlucht van vader A. Foto Runa Hellinga Hellinga, Runa

Op een braakliggend terrein in het centrum van Boedapest staat de Amsterdamse kunstenaar A. voor zijn nieuwste beeldhouwwerk. Uit stalen platen heeft hij een deel van de romp van een onderzeeër gemaakt. Uit het ronde luik bungelt een koffer aan een arm.

Over zijn achtergrond doet de kunstenaar vaag. Sommigen menen de stijl te herkennen van de anonymus die het Amsterdamse straatbeeld opfleurt met installaties, zoals de violist met koffer aan de Marnixstraat. Of de man in de boom op het Leidseplein, zagend aan de tak waar hij op rust.

„Dezelfde stijl?” A., een vijftiger in een stoer jack, wendt zijn blik af en zwijgt.

„Waarom een onderzeeër?”

Dan brandt de beeldhouwer los. Hij maakte het beeld ter nagedachtenis aan zijn onlangs overleden Hongaarse vader, en aan alle andere Hongaren die een halve eeuw geleden naar Nederland vluchtten.

In de jaren vijftig droomde vader A. van een spectaculaire ontsnapping. Hij werkte als ingenieur bij de Hongaarse gloeilampenfabriek Tungsram. Daar vond hij inspiratie en de materialen voor zijn plan. „Pa wilde een kleine onderzeeër maken. Die zou hij ’s nachts in de Donau te water laten, en dan hup, met vrouw en kind, stroomopwaarts naar Wenen.” Het ingenieuze ontwerp voorzag in twee elektromagneten waarmee de onderzeeër zich kon vastzuigen aan de buik van een binnenvaartschip.

„Maar het is er nooit van gekomen”, zegt A. „De Hongaarse Opstand in 1956 kwam vóór vaders schip klaar was.” Die eerste dagen na de opstand was een vlucht over land nog mogelijk. Het gezin stak op 3 december 1956 de grens over naar Oostenrijk en belandde uiteindelijk in Nederland.

Met financiële steun van de Nederlandse Stichting Internationale Culturele Activiteiten voltooide A. zijn eigen ‘onderzeeër’, naar het originele ontwerp van zijn vader. „Dit is mijn kleine Hollandse geschenk aan mijn vaderland Hongarije.”

    • Tijn Sadée