Rekkelijken en preciezen strijden om chemieregels

Reach, de EU-richtlijn over toepassing van chemische stoffen die op het punt staat om aangenomen te worden, gaat minder ver dan de bedoeling was. Maar er verandert evengoed veel.

Nog even en veel lobbyisten in Brussel hebben weer tijd voor andere dingen. Vandaag of morgen wordt waarschijnlijk een compromis bereikt over een van de meest omvangrijke én meest omstreden Europese wetsvoorstellen van de afgelopen jaren: Reach. De letters staan voor registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen.

Het lijkt het zoveelste typisch Europese onderwerp: technisch en ingewikkeld. Maar iedereen heeft er belang bij. Gezondheid, milieu, economie. Reach heeft overal mee te maken. En daarom heeft iedereen zich ermee bemoeid. Van de organisatie van Europese huisartsen tot de Amerikaanse regering.

Eén ding is zeker. Het compromis zal minder ambitieus zijn dan het oorspronkelijke voorstel dat de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, jaren geleden deed. Toch gaat het om een belangrijke verbetering, zegt Ria Oomen, europarlementariër voor het CDA. „Er zijn nu heel veel stoffen op de markt die nooit door een strenge procedure zijn gegaan.”

Er zijn ruim 100.000 chemische stoffen bekend. Van lang niet alle chemicaliën staat vast wat de effecten zijn op mens en milieu. De meeste zijn geregistreerd vóór 1981, toen er nog minder bekend was dan nu. Het is de bedoeling dat de 30.000 meest gebruikte stoffen opnieuw worden geregistreerd.

Het voorstel bevindt zich in een beslissende fase. De woordvoerders van de belangrijkste fracties in het Europees Parlement werden het vanmorgen eens over de belangrijkste punten. Nu moeten ze het nog eens worden met de regeringen van de EU-lidstaten. Maar dat moment lijkt ook nabij.

Waar gaat het om?

Het gevecht om Reach is een strijd tussen rekkelijken en preciezen. Die verschillen vooral van mening over de stoffen met het predikaat ‘zeer gevaarlijk’. Zogeheten carcinogenen bijvoorbeeld, die zwaar kankerverwekkend zijn. De preciezen, onder andere de milieuorganisaties, willen dat het gebruik van die stoffen wordt verboden wanneer er alternatieven bestaan. Zijn die er niet, vinden zij, dan moeten bedrijven aantonen dat er sprake is van een groot maatschappelijk belang. Onder voorwaarden zouden ze dan toch toestemming kunnen krijgen om de stof te gebruiken voor een beperkte periode, vijf jaar bijvoorbeeld. In de tussentijd moeten ze zoeken naar een alternatief.

Volgens de chemische industrie is dat onwerkbaar en onnodig. „Wat is gevaarlijk?” vraagt Jean-Claude Lahaut, uitvoerend directeur van Cefic, de brancheorganisatie van Europese chemiebedrijven. „In de handen van een kind is elke stof gevaarlijk.” Het gaat om de omstandigheden waaronder een chemische stof wordt gebruikt, vindt hij.

De rekkelijken willen eerst kijken of een chemische stof kan worden ‘gecontroleerd’. Kunnen consumenten ermee in contact komen in een mate die gevaar oplevert? Komen werknemers ermee in aanraking? Zo nee, dan is het niet nodig producenten te verplichten een alternatief te gebruiken, vinden zij.

De meeste EU-regeringen behoren tot de rekkelijken. Ook de Amerikaanse regering was bang dat regels te streng zouden worden voor het Amerikaanse bedrijfsleven.

Willemien Bax behoort tot de preciezen. Ze is plaatsvervangend directeur van de Europese consumentenorganisatie BEUC. Het is een illusie, zegt ze, dat je zeer gevaarlijke chemicaliën kunt ‘controleren’. „Stoffen zijn overal. Je weet niet in welke hoeveelheden mensen ermee in aanraking komen en of dat gevaarlijk is. Soms blijkt pas na vele jaren dat een stof waarvan geen risico’s bekend zijn, toch gevaarlijk is. Waarom zou je niet gewoon afspreken dat je een veiliger alternatief gebruikt als dat er is?”

Vanavond vinden er opnieuw onderhandelingen plaats tussen vertegenwoordigers van het parlement en van de Finse regering. Finland is momenteel voorzitter van de EU. Het lijkt erop dat de preciezen in het parlement op een belangrijk punt hun zin krijgen. Een aantal uiterst gevaarlijke stoffen moet waarschijnlijk worden vervangen als er een alternatief is. „Ik schat enkele honderden”, zegt Dorette Corbey van de PvdA. Ze had gehoopt dat die verplichting voor meer stoffen zou gaan gelden. „Het had wat mij betreft beter gekund allemaal. Maar het is toch belangrijk dat Reach er straks is.”