Ontsporen of langzaam rijden

De Europese Commissie wil de dialoog met Turkije over EU-toetreding deels stoppen.

Het Nederlandse parlement eist volledige stopzetting.

Kanselier Schüssel van Oostenrijk, sceptisch over Turkse toetreding, haalt uit. Commissievoorzitter Barroso kijkt toe, terwijl de Turkse premier Erdogan op de achtergrond voorlopig buitenspel staat. Foto AFP Austrian Chancellor Wolfgang Schuessel (front) leading the EU presidency team fights for the ball with European Commission President Jose Manuel Barroso (R) while his teammate Turkey's Prime Minister Recep Tayyip Erdogan watches during a benefit football match 11 May 2006, at the Budocenter in Vienna. The EU presidency team won 3-0 after the penalty session. All proceeds from the event will go to the "Streets kids in need" project. AFP PHOTO/DIETER NAGL AFP

„De trein is niet gecrasht, maar rijdt langzamer wegens werkzaamheden verderop. We gaan terug naar de normale snelheid, zodra Turkije zijn afspraken nakomt over toelating van Cypriotische schepen en vliegtuigen”, zo sprak Olli Rehn, eurocommissaris voor Uitbreiding gisteren.

Maar als het aan de Tweede Kamer ligt, ontspoort de trein naar Istanbul op 11 december. Dan komen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken bijeen om definitieve conclusies te verbinden aan de Turkse weigering Grieks-Cyprus te erkennen. Een Kamermeerderheid vindt dat CDA-minister Bot van Buitenlandse Zaken bij die gelegenheid op volledige opschorting van de onderhandelingen moet aansturen.

„Als de Turken het Ankara-protocol niet tekenen, moeten de onderhandelingen stoppen. Dat is een harde voorwaarde voor de PvdA”, aldus Tweede-Kamerlid Frans Timmermans. Hoewel zijn PvdA-collega’s in het Europees Parlement het daarmee niet eens zijn. „Mijn collega Emine Bozkurt, lid van de Turkije-delegatie, en ik staan achter het advies van de Commissie. De deur moet op een kier blijven staan”, zei PvdA-europarlementariër en buitenlandwoordvoerder Jan Marinus Wiersma gisteren.

CDA-Tweede-Kamerlid Jan Jacob van Dijk vindt wel dat sprake is van een „zwak besluit” van de Commissie. Van Dijk: „De druk vanuit Brussel moet groot zijn en volledige opschorting van de onderhandelingen moet een optie zijn. De afspraken hierover met Turkije zijn helder.” De VVD riep tijdens de verkiezingscampagne al op tot een directe stop van de toetredingsonderhandelingen, terwijl de Partij voor de Vrijheid en de ChristenUnie sowieso tegen een Turks EU-lidmaatschap zijn.

Op hun beurt wijzen de Turken ‘Europa’ op beloftes om het isolement van het Turkse noorden van Cyprus op te heffen. Eerder zal het niet van erkenning van Grieks-Cyprus komen, zeggen de Turken. De Turkse premier Erdogan noemde het deels stilleggen van de onderhandelingen daarom gisteren „onaanvaardbaar”.

Minister Bot van Buitenlandse Zaken laat weten het Commissie-advies inderdaad als een „krachtig signaal” richting Ankara te beschouwen. „De Commissie stelt voor de onderhandelingen op alle belangrijke terreinen stil te leggen. De hoofdstukken waarover de onderhandelingen doorgaan zijn vooral franje”, aldus zijn woordvoerder. Dat de Turkse premier Erdogan het Commissie-advies „onaanvaardbaar” noemt, schokt minister Bot niet. „De minister heeft altijd gezegd dat Turkse toetreding een proces van horten en stoten is. Er is niet voor niets zo’n vijftien jaar voor uitgetrokken”, aldus de woordvoerder.

Volgende week dinsdag voert Bot voorbereidend overleg met de Tweede Kamer voor de bijeenkomst die hij een week later met zijn EU-collega’s heeft. Dan zal blijken of de Kamer vasthoudt aan de eis van totale stopzetting van de onderhandelingen. Of voorkomt Turkije zelf alsnog spanningen tussen Bot en de Kamer? „Het land kan nog een gouden doelpunt maken vóór de ministers beslissen”, aldus eurocommissaris Olli Rehn.