‘NAVO kan nooit eens met de vuist op tafel slaan’

De NAVO zal verder worden uitgebreid, besloten de lidstaten van het bondgenootschap op hun top in Riga. Maar een grote NAVO is een zwakke NAVO, zegt Bert Koenders, voorzitter van de NAVO-assemblee en Kamerlid.

De NAVO-missie in Afghanistan en de nieuwe rol die het militaire bondgenootschap op zich heeft genomen nu de Koude Oorlog voorbij is stonden deze week centraal op de top van de NAVO in de Letse hoofdstad Riga. Twee dagen spraken de staatshoofden en regeringsleiders van de 26 lidstaten over de taak, maar ook over de omvang van de NAVO. Opnieuw werd een uitbreiding van de alliantie aangekondigd. Om dezelfde thema’s draaiden de discussies die in Riga buiten de officiële top om werden georganiseerd. Drie opvattingen uit drie landen:

Karen Donfried, hoofd politieke zaken van het German Marshall Fund, een denktank over trans-Atlantische relaties in Washington:

„De relevantie van de NAVO staat ter discussie. Vanuit de Verenigde Staten bekeken is het optreden in Afghanistan de belangrijkste krachtproef voor de NAVO. Het is van cruciaal belang dat de missie van de NAVO daar slaagt, maar wat je ziet is dat NAVO-landen onvoldoende troepen beschikbaar stellen en discussiëren over hun precieze taakopdracht. Ik zet vraagtekens bij de politieke wil van een groot aantal NAVO-landen om werkelijk iets te doen in Afghanistan. Alleen de Amerikanen, de Britten, de Canadezen en de Nederlanders zijn in het zuiden bezig met het echte vechten. De andere landen willen hun troepen daar niet naar toe sturen, omdat ze bang zijn voor doden. ‘Afghanistan’ zegt heel veel over de NAVO als samenwerkingsverband.

„Het is de vraag of de Amerikanen en de andere 25 NAVO-leden wel hetzelfde dreigingsbeeld hebben. Het makkelijke van de Koude Oorlog was dat toen iedereen het er met elkaar over eens was dat de Sovjet-Unie het grote gevaar vormde. Maar ik ben er niet zo zeker van dat men nu ook een eenduidig beeld heeft. Iedereen erkent de dreiging van het terrorisme wel. Maar hoe treed je daar tegen op? Dan zijn verschillende antwoorden mogelijk. Sterker nog, er zijn veel Europeanen die menen dat de Verenigde Staten een gevaar voor hun veiligheid vormen.

„Er wordt wel gezegd dat de NAVO de Koude Oorlog heeft gewonnen zonder één schot te lossen. Maar wat we nu in Afghanistan doen is serieus vechten. Dat doen we in de strijd tegen het terrorisme. Daarom kan de NAVO het zich niet veroorloven te falen.”

Bert Koenders, voorzitter van de NAVO-assemblee, de vertegenwoordiging van parlementen van de lidstaten, en Tweede Kamerlid voor de PvdA:

„De NAVO moet er niet naar streven de politieagent van de wereld te worden. Dus de NAVO moet ook niet steeds willen uitbreiden. Dan dreigt namelijk hetzelfde als bij de Europese Unie. Een grote NAVO leidt alleen maar tot een zwakke NAVO. Nu al is de zwakte van de NAVO dat men nooit eens met de vuist op tafel kan slaan. Dus moet men moet goed de afweging maken tussen uitbreiden en verdiepen.

„De NAVO, stammend uit de tijd van de Koude Oorlog, is een organisatie die zichzelf op een vreemde manier heeft overleefd. En nu blijkt het één van de weinige internationale instituten te zijn die goed kan samenwerken. Dat zie je nu bij een operatie zoals in Afghanistan. Maar die samenwerking geldt meer voor de militairen dan voor de verantwoordelijke politici. Zij hebben toezeggingen gedaan over het leveren van troepen die niet zijn nagekomen. Tijdens de nu afgesloten top van Riga is op dat punt een klein stapje vooruit gezet.

„Politieke overeenstemming binnen de NAVO is van het grootste belang. Te vaak hangt de samenwerking nog als los zand aan elkaar. Het grootste gevaar is het idee van de Amerikanen dat per militaire operatie bekeken wordt welke alliantie het beste is, en waarbij de NAVO niet meer is dan een gereedschapskist. Dat is de doodsteek voor de NAVO.

„Er moet duidelijkheid komen over de rolverdeling tussen de NAVO en de Europese Unie. We moeten af van dat institutionele gebakkelei tussen de instituties, waar vooral de Fransen altijd een heel gevecht van weten te maken. Hierdoor wordt al het beleid opgehouden. Maar Frankrijk heeft wel een punt als het zegt dat de rol van de Europese Unie op het terrein van de veiligheidspolitiek versterkt moet worden.”

David Bakradze, voorzitter van de commissie voor Europese integratie van het parlement van Georgië:

„Na deze top is duidelijk dat het niet meer de vraag is of Georgië lid kan worden van de NAVO, maar wanneer. Er is brede steun gebleken voor onze aspiraties. Natuurlijk zullen we aan alle voorwaarden moeten voldoen. Maar aan de andere kant zal men moeten beseffen dat timing voor ons ook belangrijk is. Dus hoe eerder we lid kunnen worden, des te beter. De beste garantie dat de hervormingen worden doorgezet is het lidmaatschap van de NAVO. Daarom denk ik dat we op hetzelfde moment lid moeten worden als Kroatië, Albanië en Macedonië [die al in 2008 een uitnodiging kunnen verwachten, Georgië komt pas op langere termijn aan de beurt, red.].

„We doen die hervormingen niet om tot de NAVO te mogen behoren, maar omdat we een normaal Europees land willen worden. Binnen het raamwerk van de NAVO zal dit allemaal makkelijker gaan.

„De NAVO is niet alleen iets waar de politieke elite mee bezig is, maar leeft ook sterk bij de Georgische bevolking. Peilingen wijzen uit dat 75 procent van de mensen in Georgië voor het NAVO-lidmaatschap is. De NAVO is ooit opgericht om landen te verenigen en te beschermen tegen dreigingen van buiten. Dat is precies wat Georgië dit moment nodig heeft: onze democratie moet worden veiliggesteld.

„Geen enkel derde land kan ons verbieden tot de NAVO toe te treden. De Russische bezwaren zijn illustratief voor dat land. Daar denkt men nog altijd het ouderwetse Koude-Oorlogsspel te kunnen spelen met exclusieve invloedssferen waarbij men toestemming moet geven aan landen om lid te kunnen worden van internationale organisaties. Maar als dit wordt doorgezet is Rusland niet alleen een probleemmaker voor óns, maar voor heel West Europa.

„We hebben geen Koude Oorlog meer. Terrorisme is de grote dreiging. Bescherming van Georgië door de NAVO betekent ook bescherming van de zuidelijke flank van Rusland. Uiteindelijk zal Rusland het land zijn dat het meest profiteert van ons NAVO-lidmaatschap.”