‘Geen dogma’s als je iets met elkaar wilt’

Heeft een coalitie tussen CDA, PvdA en SP kans van slagen? In Eindhoven werkt het. Als er maar vertrouwen is. „Onderhandelen moet je doen zonder emotie.”

Eindhoven, 30 nov. - Wat in Eindhoven kan, moet ook landelijk mogelijk zijn: een coalitie van CDA, PvdA en SP. De vier wethouders van Brabants grootste stad zijn daar heilig van overtuigd, zeggen ze in de collegekamer van hun stadhuis. Graag dienen ze ‘Den Haag’ van advies. Mariëtte Mittendorff (CDA) vraagt zich af of het verstandig is dat de lijsttrekkers Balkenende (CDA), Bos (PvdA) en Marijnissen (SP) de onderhandelingen voeren die tot een kabinet moeten leiden.

„Ik heb de gezichtsuitdrukking van Bos gezien bij optredens van Balkenende”, legt Mittendorff uit. „Wil je eigenlijk wel aan een samenwerking met het CDA beginnen, dacht ik. Zou het niet beter zijn andere partijtoppers, mensen met gezag en een mandaat, op inhoud te laten onderhandelen?”

Wethouders Mary Fiers (PvdA) en Hans-Martin Don (SP) vallen haar bij. „Bij de lijsttrekkers speelde emotie een grote rol in de verkiezingsstrijd. Onderhandelen doe je zonder dat gevoel”, meent Don. Fiers: „Na de messcherpe debatten moet je kritisch kijken wie je aan de onderhandelingstafel zet. Overleggen vergt andere vaardigheden dan campagne voeren.”

Behalve Eindhoven wordt ook Schiedam bestuurd door een college van CDA, PvdA en SP. In Zaanstad, Hilversum en Boxtel vonden de drie elkaar na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2006 eveneens, maar in die plaatsen schoven ook andere partijen aan.

De combinatie CDA, PvdA en SP in Eindhoven lag voor de hand, vertelt Eerste Kamerlid Margriet Meindertsma (PvdA), die als informateur en formateur fungeerde. „Alle partijen wilden dat de winnaars aan tafel kwamen en dat er een stabiel college kwam. PvdA en SP waren de duidelijke winnaars, het CDA was een evenwichtige partij.” PvdA en SP wilden een socialer beleid, met méér geld voor de armoedebestrijding, herinnert Meindertsma zich. „Het CDA wenste veel euro’s voor infrastructuur en economie. Zijn die doelen met elkaar te rijmen, vroeg ik me af. Een werkgroep van de drie partijen ging dat uitzoeken.”

CDA, PvdA en SP kwamen er uit, al moesten ze wel de nodige hindernissen overwinnen. „De vooroordelen of de beeldvorming over elkaar vormden een belangrijke hobbel”, weet Meindertsma nog. „Maar ook de vraag hoe je omgaat met winst en verlies. Ben je bereid elkaar wat te gunnen? De PvdA was van negen naar veertien zetels gegroeid. De partij wilde haar winst aanvankelijk uitgedrukt zien in macht. Hoewel ook moet worden gezegd dat de PvdA zich van meet af aan flexibel heeft opgesteld, zowel wat inhoud als de portefeuilleverdeling betreft.”

En de SP? Meindertsma: „Die wilde zekerheid en bracht pagina’s met punten in die ze tot in details geregeld wilde zien in het coalitieprogramma. We hebben toen gezamenlijk gesproken over het wezen van het dualisme, over het maken van afspraken op hoofdlijnen en het hebben van vertrouwen in elkaar als het om de uitwerking gaat. Daar zijn we uit gekomen, qua inhoud en sfeer.”

Meindertsma koos bewust voor slechts vier wethouders. „Die mensen waren zo gedwongen nauw met elkaar samen te werken. Ze konden wonderwel met elkaar door één deur.” Zelf hebben de vier goede herinneringen aan de onderhandelingen. Wethouder Erik van Merrienboer (PvdA) prijst de Eindhovense SP: „Die heeft sterke overtuigingen, maar geen dogma’s. Ze weet dat ze compromissen moet sluiten om een deel van haar programma waar te maken.” Wethouder Mittendorff (CDA): „Dogma’ s kúnnen niet als je met elkaar iets wilt.”

PvdA’er Fiers wijst er op dat het coalitieprogramma „geen dichtgetimmerd document” is. „Het geeft richtlijnen, maar ook ruimte. Alleen als er onderling wantrouwen is, leg je alles vast.” Wethouder Don (SP): „Zoals we hier met ons vieren aan tafel zitten, zijn we onderscheidend. Maar we weten elkaar goed te vinden, we hebben een centrale boodschap.”

Gemeenteraadsleden die niet tot de coalitie behoren, hebben lof voor de combinatie CDA, PvdA en SP. „De chemie is prima”, zegt Ko Jansen van de (eenmans)fractie van de ChristenUnie. „Neem de SP. Die schudt haar ideologische veren wat af. Ze kan, bijvoorbeeld, leven met uitbreiding van de high tech in onze Brainport, als die ook de gewone man een baan oplevert.”

VVD-fractievoorzitter Jan-Carel Schut was „onaangenaam verrast” door het besluit om het CDA in de coalitie op te nemen. „Waarom is niet gekozen voor de combinatie VVD, PvdA en SP, die in de oppositie goed samenwerkte? Informateur Meindertsma had vanaf het begin andere ideeën. Die mevrouw uit het noorden vond de VVD maar niks.” Maar, zegt Schut, „ik moet erkennen dat de vier wethouders een uitstekende club vormen. ”

Schut denkt dat „een aantal mensen in Den Haag” „droomt” van zo’n coalitie tussen CDA, PvdA en SP. Wethouder Don (SP): „Nogmaals, zo’n coalitie moet kunnen lukken. Belangrijk is dat mensen goed matchen. En beperk het aantal ministers. Hoe minder ministers, hoe minder problemen.”