‘Controle op geheime diensten moet worden verbeterd’

Hoge EU-functionarissen zouden niet alles hebben verteld wat ze wisten van geheime CIA-acties in Europa. Antiterreurcoördi-nator Gijs de Vries ontkent.

Het oordeel over Gijs de Vries, de antiterrorismecoördinator van de Europese Unie, is hard. Zijn verklaringen vertoonden „een gebrek aan geloofwaardigheid”. Dat schrijft de Italiaanse europarlementariër Giovanni Claudio Fava in een rapport dat hij dinsdag presenteerde. Fava is rapporteur van de parlementaire commissie die de verhalen onderzoekt over geheime vluchten en gevangenissen van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA voor terreurverdachten.

Europese regeringen moeten hebben geweten van dergelijke gevangenissen, denkt Fava. En hij betwijfelt of Gijs de Vries en EU-buitenlandcoördinator Javier So-lana wel alles hebben verteld wat zij wisten. Reden voor De Vries om op zijn beurt een hard oordeel te vellen over het werk van de Italiaanse europarlementariër. „Wat meer zorgvuldigheid zou niet hebben misstaan”, reageert hij.

Hoe bedoelt u?

„Toen vorig jaar de discussie over geheime gevangenissen begon, heb ik er meteen voor gepleit dat de zaak aan de orde zou worden gesteld in de Raad [het overleg van regeringen van de EU, red.]. Groot-Brittannië, dat toen voorzitter was van de Europese Unie, wees dat af. Ik vond dat een gemiste kans. De strijd tegen het terrorisme moet worden gevoerd binnen het kader van de mensenrechten. Mensenrechten zijn geschreven tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog, voor moeilijke tijden dus.

„En er is ook een pragmatisch argument om je er aan te houden. Alleen dan kunnen we de hearts en de minds van de moslims veroveren en voorkomen dat er een volgende generatie terroristen opstaat. De strijd tegen het terrorisme valt of staat met de keuze van main stream moslims. In september heb ik de VS nog eens opgeroepen af te zien van het gebruik van geheime gevangenissen. Maar dat vermeldt Fava niet in zijn rapport.”

Wist u dat toenmalig EU-voorzitter Oostenrijk in mei van dit jaar aan de VS heeft voorgesteld een regeling te treffen voor het in het geheim vervoeren van terreurverdachten, zoals kranten gisteren meldden?

„Ik heb zelf in mei in Wenen gesproken met Karin Gastinger, de Oostenrijkse minister van Justitie, en met Alberto Gonzales, de Amerikaanse minister van Justitie. Ook is er in Washington een gesprek geweest tussen juridische experts van de EU en de VS. Wanneer dat precies was, heb ik nu niet paraat. Het was onder het Oostenrijkse voorzitterschap.”

Waar gingen die gesprekken over?

„De bedoeling was de Amerikanen te bewegen tot de aanvaarding van de algemene interpretatie van het internationale recht.”

Was er ook sprake van een regeling tussen voor zogeheten renditions?

„In Washington is gezegd: moet er een nieuwe regeling komen voor het overbrengen van gevangen? Maar daar is daarna op geen enkele manier gevolg aan gegeven door de EU. Dat is volgens mij ook niet nodig. Het internationale recht biedt voldoende mogelijkheden om aan uitleveringen te doen.”

Het beeld is nu dat u zaken hebt achtergehouden. Wat gaat u doen?

„Alle informatie die ik had, heb ik gegeven. Solana en ik hebben nu eenmaal geen zeggenschap over inlichtingendiensten. Dat is een feit. Ik vind het onbevredigend dat er onduidelijkheid is blijven bestaan over wat er precies is gedaan door diensten. Daar heeft niemand een vinger achter kunnen krijgen. Dat knaagt aan het vertrouwen dat mensen hebben in het bestuur. De belangrijkste les van deze zaak is dat de controle op inlichtingendiensten moet worden verbeterd. Dat is vooral een taak voor nationale overheden.”

Komt de onderste steen ooit boven?

„Ik denk dat de kans groot is dat er, met het verstrijken van de tijd, meer wordt opgehelderd. Maar daar moet de politiek niet op willen wachten.”