Heldhaftige strijd in Pacific ruw ontmythologiseerd

Flags of our Fathers. Regie: Clint Eastwood. Met: Ryan Phillippe, Jesse Bradford, Adam Beach, John Jamie Bell. In: 10 bioscopen.

In een tijd dat er veel lijkkisten uit Irak naar de VS worden gevlogen, komt Clint Eastwood met Flags of our Fathers, een film die kritische kanttekeningen plaatst bij de constructie van heldendom door een regering die daar politieke munt uit wil slaan. Het is het eerste deel van een tweeluik over de strijd om het Japanse eiland Iwo Jima in februari 1945. Eastwood ging na Flags of our Fathers meteen door met de opnames van Letters from Iwo Jima, die de slag laat zien vanuit het oogpunt van de Japanners.

Flags of our Fathers is gebaseerd op het boek van James Bradley, de zoon van een van de zes soldaten die de Amerikaanse vlag op de top van de heuvel Suribachi plantten op het vulkanische eiland. Fotograaf Joe Rosenthal maakte er de foto die het wereldberoemde symbool zou worden van de Amerikaanse overwinning in de Pacific.

De film blikt vanuit het heden terug op John Bradleys leven, vol traumatische herinneringen aan de oorlog. De hel barst los zodra de jongens op het strand van Iwo Jima landen. Eastwoods camera blijft dicht bij ze, dichter nog dan Spielberg deed in Saving Private Ryan. De gevoelens van chaos en desoriëntatie blijven in het hoofd van de kijker als Eastwood de camera verplaats naar gebeurtenissen ná het plaatsen van de vlag op de vijfde dag van de bloedige gevechten.

Drie soldaten – de anderen zijn gesneuveld – van de geposeerde foto worden door president Roosevelt teruggeroepen naar de Verenigde Staten. Hij maakt helden van ze, want die kan hij goed gebruiken in de ‘war bonds’-tour, enorme geldinzamelingevenementen voor de oorlogsinspanning. Jammer alleen dat ze zich geen helden voelen omdat zij weten hoe chaotisch en onvoorspelbaar een oorlog verloopt. Iemand met een bajonet doden blijkt niet eenvoudig, het doet denken aan de uitspraak in Eastwoods anti-western Unforgiven (1992): „It’s a hell of a thing, killin’ a man”.

Door de parallel gemonteerde beelden van de tournee en van het slagveld laat Eastwood zien dat de oorlog surreëel is, maar de heldentournee daarna nog veel meer. Hij toont met veel venijn hoe de jonge knapen worden misbruikt in een propagandacampagne. Het levert ze een groter trauma op dan de oorlog zelf. Een held blijkt alleen een held te zijn als hij bruikbaar is als symbool, daarna mag je hem laten vallen, zoals de boomlange Indiaan Ira die thuis meteen weer gediscrimineerd wordt. Daarmee is Flag of our Fathers een compleet andere film dan Saving Private Ryan. Spielberg omarmt uiteindelijk het heldendom Eastwood verwerpt het misplaatste patriottisme.