Flamboyant eiland Quebec

De Québécois onderhouden een levendige eigen cultuur.

Voor hen is de erkenning als natie vanzelfsprekend.

Een blauwe vlag met vier witte lelies wappert aan het Place Jacques Cartier, een plein in Vieux Montréal, de oude Franse kern van de Canadese stad. Het plein, genoemd naar de Franse ontdekkingsreiziger die hier in 1535 voet aan wal zette, vormt het hart van een wijk met eeuwenoude pakhuizen aan kronkelende straten. Een straatmuzikant speelt op een mondharmonica. De sfeer is gemoedelijk, Europees.

Ooit was dit Nieuw Frankrijk, nu is het Quebec, de goeddeels Franstalige Canadese provincie waarvan de inwoners door het Canadese parlement maandag zijn erkend als „een natie binnen een verenigd Canada”. Want hoewel het gebied in 1759 in Britse handen viel en is omgeven door honderden miljoenen Engelssprekenden in Noord-Amerika, hebben de 7,5 miljoen Québécois met sterke culturele overlevingsdrang een eigen identiteit bewaard.

De erkenning van de Québécois als natie, voor velen in Engelstalig Canada een bron van ergernis, is hier dan ook vanzelfsprekend. „Natuurlijk is Quebec een natie”, zegt Edouard Bisson die een Franse baret draagt. „Wij zijn hier in de meerderheid als Franstaligen. We zijn trots Frans te zijn.”

Bisson en zijn echtgenote Monique houden van de muzikanten van Quebec, zoals Charles Dubois en Diane Dufresne. „Hun liedjes gaan over andere waarden dan de Engelse”, zegt zij. „Wij zijn Latijnser, uitbundiger, minder gericht op geld en meer op de kwaliteit van het leven.”

De Québécois onderhouden een levendige cultuur, met eigen schrijvers, filmmakers (Denys Arcand, Les invasions barbares), en andere kunstenaars. Het beroemdste voorbeeld is het Cirque du Soleil, dat voortkwam uit de wil van de Québécois om, binnen een stortvloed aan Amerikaanse populaire cultuur, hun eigen vermaak te scheppen op hun kleine thuismarkt. Het Cirque, nu een multinationale onderneming, begon rond 1980 met een groepje steltenlopers en vuurspuwers nabij Quebec-Stad. Zonder geld, maar met de nodige creativiteit.

De cultuur van de Québécois is „een op zichzelf staande cultuur binnen Canada”, meent Brian Johnson, een Canadese cultuurcriticus. „Quebec is als een flamboyant eiland in een Noord-Amerikaanse zee. Het gaat in tegen de heersende cultuur, is bohémienachtig en Europees beïnvloed.”

Naast hun taal en cultuur hebben de Québécois hun eigen instellingen, zoals scholen en media, zegt Maurice Pinard, hoogleraar sociologie aan een Universiteit in Montreal. Ook hebben ze „een collectief historisch geheugen”, een eigen perspectief op de geschiedenis van de Franstaligen in Noord-Amerika, bepaald door strijd tegen Engelstalige overheersing.

Die geschiedenis gaat van het verlies van Nieuw Frankrijk bij een slag bij Quebec-Stad, tot economische onderdrukking van Franstalige arbeiders door Engelstalige kapitalisten, tot de Révolution tranquille in de jaren ’60 en ’70, waarbij de Québécois emancipeerden. Ook de omstreden uitroep van de Franse president De Gaulle op het Place Jacques Cartier in 1967 staat in dat geheugen gegrift: „Vive le Québec libre!” Het collectief geheugen van de Québécois wordt wellicht het best verwoord in de spreuk op de nummerplaat van auto’s: je me souviens. „Wat herinner je je dan?” is een vaak gestelde vraag. Hoewel ieder daarop zijn eigen antwoord heeft, appelleert de spreuk aan de overleving van een Franse identiteit.

Om die reden is de erkenning van de Québécois als natie volgens socioloog Pinard van belang. „Groepen die zich onderdrukt hebben gevoeld, zijn vaak op zoek naar tekenen van erkenning om die minderwaardigheid uit te wissen.” Pinard heeft echter moeite met het woord natie, omdat het voor verschillende uitleg vatbaar is. In politieke zin kan het synoniem zijn met een land, een staat. De separatistenleider van Quebec, André Boisclair, noemde de erkenning al een stap op weg naar onafhankelijkheid.

Ook Claire Thibault, een Montrealaise, huivert voor de term natie. „Het doet denken aan nationalisme”, zegt zij. „Wij zijn van de nieuwe wereld en nemen veel immigranten op.” Toch bestaat er ook voor haar geen twijfel over het feit achter de erkenning. „Natuurlijk is Quebec een natie”, zegt ze. „We zijn een gemeenschap, een groot dorp van overlevers.”

Bekijk de online tentoonstelling over de Franse geschiedenis in Canada: www.collectionscanada.ca/ 05/0517_e.html of 83583 naar 7585