Een ‘airbagdijk’ tegen het hoge water

Hoe moet Friesland er in 2030 uitzien? Ook niet-Friezen mogen meepraten in een serie debatten. „De elf steden op de Werelderfgoedlijst.”

Controversiële plannen? Onorthodoxe ideeën? Breng ze naar voren, spoorde de Friese commissaris van de koningin Ed Nijpels de ongeveer 60 belangstellenden in de Mediacentrale in Groningen deze week aan.

Zij kwamen af op het vierde publieksdebat van Fryske Fiersichten (Friese vergezichten), waarin Friezen en niet-Friezen hun zegje kunnen doen over de toekomst van het ‘heitelân’ in 2030. Gisteren was de eerste bijeenkomst buiten Friesland. Morgen is het laatste debat in Amsterdam, voor Friezen om útens (van buiten de provincie).

Bij de commissaris thuis in Dijken werden de afgelopen maanden vijf expertmeetings gehouden, waar deskundigen plannen lieten horen. Op de eerste bijeenkomst in september opperde rijksbouwmeester Mels Crouwel om de Afsluitdijk te verbreden en te verhogen voor woningbouw. Nijpels pleitte vorige week voor plaatsing van de Friese elf steden op de Werelderfgoedlijst. De erfgoedstatus kan veel toeristen trekken, vooral uit China en Rusland. Volgens futuroloog Wim de Ridder, die de debatten namens de provincie begeleidt, komen er in 2015 zeker 100 miljoen Chinezen op vakantie naar Europa.

Vijf publieksdebatten en expertmeetings hebben inmiddels meer dan 220 ideeën opgeleverd. De in maart gekozen Friese Provinciale Staten beslissen welke plannen worden uitgevoerd.

De verkoop van de Friese NUON-aandelen levert de provincie naar verwachting 1,5 miljard euro op, dus er is geld om een en ander te realiseren, aldus Nijpels. De meest in het oog springende ideeën tot nog toe: een kunstenaarsdorp, een hoteleiland in het Tjeukemeer, een zelfvoorzienende ecologische stad van terpwoningen en Friese Olymische Spelen met sporten als fierljeppen, kaatsen en skûtsjesilen.

Bij vijf borden stonden op de avond in Groningen provincieambtenaren klaar om de ideeën van de Friese Groningers te noteren. Henk Deinum uit Delfzijl staat bij het bord ‘water en energie’. Hij denkt dat diverse grote schroeven, die generatoren aandrijven, zowel energie kunnen opwekken als extra zoet water kunnen afvoeren uit het IJsselmeer. „Een extra spuigelegenheid dus, want de zeespiegel blijft stijgen.” Even verderop wordt het idee van Erwin Westerhof uit Groningen (geboren in Damwoude) op de fly over gezet. Hij ziet toekomst in ecowietteelt op vrijkomende agrarische landbouwgronden. „Maar dan moet de wietteelt eerst gelegaliseerd worden”, beseft hij.

Enny van de Velden brengt de ‘airbagdijk’ naar voren. Via een sensor moet die bij zware storm automatisch in de hoogte uitklappen. „Want het is toch zonde om dijken alsmaar te verhogen”. Ongeveer 20 studenten en oud-studenten van de Friese studentenvereniging Bernlef in de Martinistad zijn ook present. Een van hen, Daryl Scarse wil het Fries als voertaal in het basisonderwijs. Oud-student Jarig Sipma heeft kritiek en noemt veel plannen „luchtfietserij”. Theake Kuipers knikt instemmend. „Laten we hier maar gewoon doen.”

De jonge Friese Groninger Folkert Visser beschouwt Friesland als een warm nest, maar voelt ook de bekrompenheid. „Is Friesland truttig?” vraagt Nijpels hem. Ja, antwoordt Visser. „Het mist allure. Friezen denken te beperkt.” Zijn idee: een een grote loods in Lemmer als landmark voor Noord-Nederland. „Waar je kunt wildwatervaren en skiën.”

Oud-wethouder Willem Smink (PvdA) van Groningen, een andere Fries om útens, meent dat Frieslands toekomst in „groen en water” ligt. „Bouw in 50 of 100 Friese dorpen historische vakantiewoningen. Zo versterk je het toerisme en lever je een bijdrage aan het dorpsbeeld”, zegt hij.

Het „troosteloze havenfront” van Lemmer moet volgens Willem Smink worden opgewaardeerd, zodat het oude vissersdorp „de mooiste stad aan het IJsselmeer” wordt. „Almere groeit door, dan kunnen al die mensen recreëren in Lemmer.”

Voorstellen van deelnemers aan de debatten over Friesland zijn na te lezen op www.fryskefiersichten.nl