Chávez stevent af op herverkiezing

Venezuela stemt zondag over de voortgang van de Bolivariaanse socialistische revolutie. Volgens president Hugo Chávez gaat de strijd tussen hem en de duivel.

Op een muur in de Venezolaanse hoofdstad Caracas staan portretten van (v.l.n.r.) president Chávez, Símon Bolívar, de Cubaanse onafhankelijkheidsstrijder José Martí en de leider van Cuba, Fidel Castro. Foto AP Oppositie tegen revolutionair Chávez is nu zelfbewuster A couple walks past murals of Venezuelan President Hugo Chavez, left, South America independence hero Simon Bolivar, center left, Cuban independence hero Jose Marti, center right, and Cuban leader Fidel Castro, in the poor Propatria neighborhood of Caracas, Venezuela, Tuesday, Nov. 28, 2006. Venezuelans will go to the polls on Dec. 3, sharply divided over their feelings about Chavez, with the vast majority either loving him or despising him. (AP Photo/Andres Leighton) Associated Press

Daar aan de overkant van de stofweg, in die versleten metalen container zonder ramen, woonde ze. Vijfentwintig jaar lang. Met tien personen. En kijk eens hoe glunderend ze er nu bijzit. Nery Pimentel (55) gaat voor in haar een paar maanden geleden opgeleverde volkswoning in de sloppenwijk Alta Gracia, op een van de heuvels van de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Ze toont de woonkamer, de eenvoudige keuken, twee toiletten, vier kamers en de paprikaplant in het tuintje. „We leven niet langer als sardientjes in een blik.”

Voor de bewoners van de nieuwe 108 Bolivariaanse woningen hier is het een domme vraag: op wie gaan ze ze zondag bij de presidentsverkiezingen van Venezuela stemmen? Ze geven niet eens antwoord, ze wijzen naar de overal aanwezige posters van Hugo Chávez. Op die afbeeldingen kondigt de voormalige militair, die het sinds 1998 in de 25 miljoen inwoners tellende oliestaat voor het zeggen heeft, verdere stappen aan in de grote Bolivariaanse socialistische revolutie, genoemd naar de strijder voor de onafhankelijkheid Símon Bolívar (1783-1830).

Volgens vrijwel alle peilingen wint Chávez (51) op zijn sloffen de verkiezingen. Door de hoofdstad rijden zijn luidruchtig dansende aanhangers op vrachtwagens en steken tien vingers in de lucht. Daarmee maken ze duidelijk dat de linkse, regionale troonopvolger van zijn zieke Cubaanse vriend Fidel Castro minimaal tien van de zestien miljoen stemmen zal halen.

In de sloppenwijk tonen de Chavistas het medische centrum met de Cubaanse dokter, de supermarkt met gesubsidieerde goederen en de gasleiding in aanleg. „Vroeger hadden we dat allemaal niet, omdat de oude machthebbers ons geen blik waardig keurden”, zegt Nery.

Hugo Chávez, de leider die het als zijn historische taak ziet Latijns-Amerika te verenigen, zit nog stevig in het zadel. Maar de politieke sfeer in Venezuela is veranderd. Vorig jaar wonnen de Chavistas nog alle 167 zetels in het parlement omdat de oppositie niet meedeed uit angst voor fraude. Maar de tegenstanders zijn nu zelfbewuster dan ooit. Voor het eerst heeft de oppositie zich verenigd en steunt de enige serieuze tegenstrever van Chávez bij de verkiezingen, de oud-gouverneur van de staat Zulia, Manuel Rosales.

Rosales (53) hoopt te scoren met zijn betoog dat Venezuela – vijfde olieproducent ter wereld – ondanks recordinkomsten maar matig vooruitgang boekt. Want ondanks alle revolutionaire werken blijft de armoede in het land groot. Durf, is zijn slogan. Laat de apathie varen en heb het lef in opstand te komen tegen Chávez.

„Steeds meer Venezolanen hebben er genoeg van hun president iedere zondag op televisie een nieuwe droom te horen aankondigen en maandag steevast wakker te worden met een nachtmerrie”, zegt Milos Alcalay (61). Hij was tot 2004, namens Chávez, ambassadeur bij de Verenigde Naties. Maar hij knapte naar eigen zeggen af op het autoritaire, militaire gedrag van zijn leider. Hij gruwt van het simplisme van Chávez en zijn mensen in de buitenlandse politiek. „Laatst zei onze minister van informatie dat de regering goed bezig is: ‘Venezuela is steeds voorpaginanieuws’. Maar dat zijn aardbevingen ook”, zegt Alcalay. Hij steunt nu Rosales.

Wie tijdens een wandeling door Caracas de spandoeken van Chávez leest, krijgt al snel de indruk dat de huidige president het opneemt tegen de Amerikaanse president Bush. ‘Stem tegen de duivel, stem tegen het imperium’, staat er.

„Chávez bedient zich van steeds grovere retoriek om het falen van zijn revolutie te verhullen. Eerst was hij gewoon anti-Amerikaans en nu noemt hij Bush de duivel.” Alcalay was 34 jaar een beroepsdiplomaat. „De buitenlandse dienst van Venezuela wordt nu volledig geleid door militaire vrienden van Chávez. Mijn collega’s die zijn blijven zitten, werken nu als hoofd bibliotheek of staan in het archief.”

Chávez heeft in zeven jaar revolutie een almachtige positie verworven. De voornaamste Venezolaanse staatsinstellingen heeft hij in zijn, zoals hij het zelf noemt, knalrode handen. Het parlement, het openbaar ministerie, het hooggerechtshof, de kiescommissie, de Centrale Bank of de melkkoe oliemaatschappij PDVSA, overal trekken Chavistas aan de touwtjes.

Alleen de commerciële media die in handen zijn van de oude machthebbers blijven inhakken op Chávez. Maar daar weet de president ook wel raad mee. Hij hakt terug met zijn eigen staatszender, die eindeloos lofbetuigingen over de revolutie uitzendt. En onlangs zei Chávez te overwegen zendmachtigingen van de commerciële zenders in te trekken.

„De transparantie van het overheidsbeleid is volledig verdwenen. De officiële gegevens van de overheid zijn in het geheel niet meer te vertrouwen, omdat ze een instrument zijn voor propaganda”, zegt professor José Manuel Puente, econoom. „De samenleving is zo gepolariseerd dat er twee radicaal verschillende interpretaties zijn van de werkelijkheid.”

Volgens Puente is er een verontrustend gebrek aan controle op de uitgaven van de Venezolaanse overheid. Tientallen miljarden euro’s worden in fondsen gestopt en vrijwel niemand weet wat er met dat geld gebeurt. „Chávez is volgens mij wel een eerlijke man, maar hij treedt niet op tegen zijn naaste medewerkers die vrijuit graaien. Onder zijn bewind is nog vrijwel niemand vervolgd voor corruptie.”

De econoom zegt dat de sociaal economische situatie van de armen wel enigszins is verbeterd, maar het is alleen een cosmetische vooruitgang. „De werkloosheid is met zo’n 12 procent even hoog als toen Chávez aantrad. En door de inflatie – in zeven jaar 140 procent – is de koopkracht gedaald. Chávez laat na via structurele hervormingen op het gebied van onderwijs of gezondheidszorg de situatie van de arme Venezolanen te verbeteren.”

Maar ook dat is een mening die in het kamp van Chávez wordt weersproken. Volgens Alberto Cudemus, president van de bond van varkensfokkers en vriend van Chávez, gaat het veel beter in Venezuela. Op zijn bureau ligt het blauwe boekje met de tekst van de Bolivariaanse Constitutie.

„Tegenstanders proberen Chávez steeds af te schilderen als een communist. Maar de grondwet garandeert het vrije ondernemerschap wel degelijk. Het is onmogelijk een ondernemer te vinden die naar eer en geweten kan zeggen dat de zaken nu slecht gaan”, zegt Cudemus.

En er is nog een groot voordeel van de Bolivariaanse revolutie, aldus Cudemus. „De overgrote arme meerderheid van de Venezolanen voelt zich na jarenlange systematische uitsluiting door het establishment eindelijk serieus genomen.”

Zie ook weblog Tango: www.nrc.nl/tango