Bitchy en kil-sexy, zelfs grijs en geföhnd

Helen Mirren is koningin Elizabeth van top tot teen in The Queen.

Haar adellijke trekken dankt zij aan haar tsaristisch-aristocratische grootvader.

Helen Mirren: griezelige gelijkenis met The Queen. Foto Reuters British actress Helen Mirren arrives for the British premiere of "The Queen" at the Curzon Mayfair cinema in London September 13, 2006. Mirren plays Britain's Queen Elizabeth II in the film. REUTERS/Luke MacGregor (BRITAIN) REUTERS

Bij sommige acteurs of actrices vraag je je af waarom je het niet eerder hebt gezien. Die griezelige gelijkenis met deze of gene echt bestaande persoon. Tijdens het kijken naar de nieuwe film van Stephen Frears, The Queen, betrapte ik me er regelmatig op me af te vragen hoe hij toch de Engelse Koningin Elizabeth II zo gek had gekregen om zichzelf te spelen. En Tony Blair ook trouwens. Al zag je in het geval van de relatief onbekende acteur Michael Sheen stiekem wel dat hij het niet echt was, maar dat hij vooral heel goed kan suggereren dat hij Tony Blair is. Zoals je ook elke keer bij Kopspijkers geloofde dat Thomas van Luyn Tony Blair was. Maar bij Helen Mirren is het anders. Zij is béter dan de koningin. Koninginiger. Zij is een soort opper-Britse vorstin – bitchy en kil-sexy, zelfs met grijs geföhnd windkracht 10-kapsel en een leesbril – waar zelfs Elizabeth herself jaloers op zou zijn. Niet voor niets dat zij er op het Filmfestival in Venetië, waar de film over de machtstrijd tussen Koningin Elizabeth en de pas benoemde prime minister Tony Blair in première ging, een acteerprijs voor in de wacht sleepte.

Ze was zelf ook verrast over de fysieke gelijkenis, want net als de filmbezoeker die haar bijvoorbeeld kent uit John Boormans Excalibur (1981), uit Peter Weirs The Mosquito Coast (1986), als de kille heldin uit Peter Greenaways The Cook, The Thief, His Wife and Her Lover (1989), de detectiveserie Prime Suspect (1991-1996), Robert Altmans Gosford Park (2001) of als strippende dame op leeftijd (Calendar Girls, Nigel Cole, 2003) is die overeenkomst niet het eerste dat ze ziet als ze ’s ochtends in de spiegel kijkt. Uiteindelijk werd ze zelf een spiegel voor Elizabeth II: ze bestudeerde haar op journaalbeelden, voegde zich naar haar stijve motoriek, imiteerde haar stem en mocht als klap op de voorbereidingsvuurpijl bij haar op de thee. Cruciaal: „Ik ontdekte dat ze sprankelend en ontspannen is, een kant van haar die we tijdens haar officiële momenten nooit te zien krijgen. Ik denk dat de gebeurtenissen na de dood van Prinses Diana, haar hebben doen inzien dat ze die menselijke kant meer moet tonen’’, vertelde ze de Engelse pers.

Mirren mag zich sinds 2003 Dame of the British Empire noemen, maar haar aristocratische trekken dankt de op 26 juli 1945 in Chiswick als Ilyena Vasilievna Mironov geboren actrice al aan haar aan de vooravond van de Russische Revolutie in Londen gestrande Tsaristische grootvader. Toen de jonge Helen ervan droomde om actrice te worden, was dat dan ook nadrukkelijke actrice, bij een gerespecteerd gezelschap als The Royal Shakespeare Company, en niet zoiets ordinairs als filmster. En aldus geschiedde. Niet dat ze verder bijzonder traditioneel was. Haar Cleopatra en Lady Macbeth waren zelfbewuste, ja bijna feministische heldinnen, als we de kritieken uit die tijd mogen geloven. Het werd Mirrens handelsmerk: een onderkoeld adellijke dame, maar dan wel eentje van vlees en bloed. In haar keuze van rollen was zij minder conventioneel, zelfs in Tinto Brass’ bijna-pornografische Caligula (1979) speelde ze zonder een wenkbrauw op te trekken.

The Queen gaat morgen in Nederland in roulatie.