Bijzonder doek Rembrandt in Amsterdam

Een van de weinige schilderijen van Rembrandt die zich nog in privébezit bevinden, Portret van Catrina Hoogsaet, hangt vanaf morgen in het Rijksmuseum.

Het schilderij, dat is gevat in een exuberante goudgeschilderde lijst, wordt gerekend tot een van de mooiste en best bewaarde portretten van Rembrandt. Het doek was, sinds het in het begin van de achttiende eeuw door Engelsen werd gekocht, slechts twee maal eerder in Nederland te zien: in 1906 en 1956. Het schilderij is eigendom van de familie Douglas-Pennant, die het sinds jaar en dag heeft hangen in het afgelegen Penrhyn Castle in Noord- Wales.

Het stelt Catrina Hoogsaet voor op 50-jarige leeftijd, een Amsterdamse die in 1657 in Amsterdam werd geportretteerd. We zien een zelfbewuste vrouw, schuin van voren, zittend aan een met een Turks tapijt bedekte tafel. Haar donkere kleding lijkt sober, maar in feite duidt alles (haar zijden jurk, haar gouden oorijzers, de parel op haar kunstige mutsje, de neusdoek, haar ring) op rijkdom. De soberheid van haar kleding is maar schijn. De subtiliteiten in de zwarte zijde, die doorgaans in de loop der eeuwen verdwenen zijn, komen nog goed tot hun recht. Links in het beeld zit een papegaai op een stokje.

Rembrandt heeft haar op een heel precieze wijze weergegeven, in een stijl die eerder wordt geassocieerd met zijn vroege periode. De schakeringen in huid en haar zijn uiterst trefzeker. Dit portret bewijst dat Rembrandt naast elkaar verschillende stijlen bleef hanteren.

Behalve om de uitzonderlijke kwaliteit en de uitstekende staat is het schilderij nog om een andere reden bijzonder: over de geportretteerde is veel bekend. Catrina Hoogsaet (1607-1685) werd geboren in een doopsgezind milieu. Haar eerste echtgenoot stierf na een jaar huwelijk. Met haar tweede echtgenoot raakte ze in een gerechtelijke procedure. Van Catrina zijn drie testamenten bewaard gebleven die ze heeft laten opmaken in het jaar dat Rembrandt haar portretteerde. Daaruit blijkt dat ze behoorlijk bemiddeld was. Ook krijgt men een inzicht in haar bezittingen waaronder de papegaai ('haer perkietye met syn kouw (kooi)'.

De eigenaar verkocht twee jaar geleden een Jan Steen aan het Rijksmuseum, maar dit schilderij wordt hoogstwaarschijnlijk niet verkocht. Catrina Hoogsaet blijft in Amsterdam tot april 2007.