Reiswereld op drift

De reisbranche stagneert. Meer vakantie, daar heeft niemand tijd voor. Het is een verdringingsmarkt geworden. Klassieke reisbureaus leggen het af tegen de ‘direct sellers’ op internet.

Acht miljoen ‘reisbureaus’ kent Nederland. Of misschien wel meer. Zeker de helft van de bevolking boekt regelmatig vakanties op internet. Met verregaande consequenties voor de reiswereld. „De klassieke reisorganisatie is gedoemd te verdwijnen”, zegt Steven van der Heijden, bestuursvoorzitter van reisonderneming TUI Nederland, de marktleider in Nederland. De zogenoemde direct sellers, die alleen via internet verkopen, rukken op. De grote bedrijven reageren met eigen internetverkopen en reorganisaties.

„De komende jaren worden kaf en koren genadeloos van elkaar gescheiden. We staan op de drempel van een rigoureuze herschikking van het toeristische landschap”, zegt Van der Heijden. Zijn eigen bedrijf rekent hij tot het koren. Ook concurrent Thomas Cook moet zich aanpassen, de omzet van het bedrijf liep vorig jaar terug. „We proberen op de wensen van consumenten in te spelen met onze eigen webwinkels en callcenters”, zegt topman Gerard Helming. „In 2006 hebben we herstel doorgemaakt, we staan er nu beter voor.”

De reisbranche zit al jaren met een probleem: de vakantiemarkt heeft naar volume zijn verzadiging bereikt, veel meer vakantietijd dan nu kunnen Nederlandse consumenten niet besteden. Meer geld uitgeven kan wel. Door economische terugval en internationale crises (11 september 2001, Irak, sars, vogelgriep) gebeurde ook dat de afgelopen jaren niet. En juist in deze tijd kwamen de snelle jongens en meisjes van de online reisbureaus op het toneel, als concurrenten van de traditionele reiswereld.

De overheadkosten van deze webwinkels zijn maar een fractie van die van de gevestigde ondernemingen. Ze kennen geen reisbureaus, geen brochures, geen grote kantoren. En toch identieke vakanties, want de webwinkels kopen gewoon stoelen bij dezelfde luchtvaartmaatschappijen en bedden bij dezelfde hotels als TUI, Thomas Cook en de andere grote touroperators.

Nu de economie is aangetrokken zijn de webwinkels een factor van betekenis geworden. Vergelijk Sunweb, een online bureau, met TUI. Sunweb had in 2005 een omzet van 120 miljoen euro, binnengehaald door 54 personeelsleden. TUI had tien keer zoveel omzet, maar had daar 40 keer zoveel personeel voor nodig. En de opmars van Sunweb is nog niet ten einde. Eigenaar Joost Romeijn koopt links en rechts concurrenten op en wint ook door eigen groei marktaandeel. Dit jaar stoot het bedrijf door naar een omzet van 170 miljoen, volgens vakblad Reisrevue.

Wat stellen de klassieke bedrijven daar tegenover? TUI, dochteronderneming van de gelijknamige Duitse onderneming, reorganiseert driftig. Het bedrijf had tot voor kort een keur aan merken (ook wel touroperators genoemd, een soort groothandel die reizen organiseert), waarvan sommige zeer specialistisch, dat wil zeggen gericht op één regio of één kleine doelgroep. In een managementbuy-out nam René Klawer, voormalig directeur bij TUI, afgelopen zomer met financiële steun van anderen zes van deze merken van TUI over. Thomas Cook – net als TUI een dochterbedrijf van een Duits concern – volgt een eendere strategie. Het stootte zijn merk Belvilla af en heeft nog twee touroperators over – Neckermann en Vrijuit – en gebruikt Thomas Cook zelf ook als merknaam voor zijn reisbureaus.

De voormalige zes TUI-dochters zullen hun bestaansrecht als zelfstandig bedrijf moeten bewijzen. Ze gaan verder onder de naam Reisspecialisten Groep. De groep is goed voor een jaaromzet rond de 100 miljoen euro. De verkoop vormt onderdeel van de strategie van TUI gericht op versimpeling van de structuur, minder merken en een hogere omzet. Van der Heijden: „De specialistische bedrijven leverden ons te weinig synergie op. Ik besteedde een dag per week aan ze, terwijl de zes maar goed waren voor 7 procent van onze omzet. We hebben een mooie prijs gekregen en zij hebben samen een betere kans in de boze buitenwereld.”

Ook Thomas Cook wordt gedwongen te reorganiseren. Het aantal internetboekingen bij Thomas Cook ligt op 30 procent, niet zo hoog als het bedrijf zou willen, want zo blijft het kwetsbaar voor de webwinkels en dalen de overheadkosten niet genoeg. Begin deze maand kondigde Thomas Cook een grote sanering aan, die arbeidsplaatsen zal kosten. Hoeveel van de duizend banen er moeten verdwijnen wil Helming niet zeggen. De vakbonden houden rekening met één op de vijf.

TUI heeft nog drie hoofdmerken over: Holland International, Arke en Kras. Het bedrijf heeft gekozen voor een duale aanpak: Holland International kan alleen via reisbureaus worden geboekt, Arke is het belangrijkste merk op het web, al blijven ook de Arke-winkels bestaan. De reorganisatie, die al vóór het afstoten van de specialistische bedrijven werd ingezet, pakt gunstig uit: Holland International en Arke dreven de boekingen van TUI vorig jaar op met 6 procent en ook dit jaar wordt een stijging verwacht. TUI heeft nog steeds ruim 200 reisbureaus in den lande en wil deze ook openhouden, zegt Van der Heijden.

Zal het nog goed aflopen voor de ‘klassieke’ reisgiganten? Dat is onzeker. Joost Romeijn en andere internetondernemers houden niet stil bij de grenzen van Nederland. Sunweb heeft al een Belgische en een Spaanse site. Maar ze jagen volgens analisten op groter wild. De cowboys van de vakantiewereld willen TUI AG en Thomas Cook AG, de twee grootste reisondernemingen van Europa, aanpakken op hun eigen, Duitse grond.