‘Paus moet ook opkomen voor hoofddoek’

Paus Benedictus XVI is vandaag op het vliegveld van Ankara ontvangen door premier Erdogan. Een aantal fundamentalistische Turken is tegen zijn bezoek. ‘Ik vermoed dat hij slechte dingen over de islam denkt.’

„Nee, excuses heb ik de paus niet horen maken.” Voor Osman Yumakogullari is de rel rond de paus, die enige maanden geleden begon toen de paus de Byzantijnse keizer Manuel II aanhaalde, nog steeds niet afgelopen. Vele, vele malen heeft de paus al verklaard het niet eens te zijn met de 14de eeuwse keizer, die de islam onder andere gewelddadig noemde. Maar Yumakogulari, hoofd Istanbul van de streng-gelovige Saadet-partij, is niet overtuigd.

„Ik kan niet in het hoofd van de paus kijken maar ik vermoed dat hij diep in zijn hart erg slechte dingen over de islam denkt. En dat is onjuist, want islam betekent vrede.”

En dus wilde Yumakogulari niet dat de „onwetende” paus naar Turkije zou komen. Zondag organiseerde de (niet in het parlement vertegenwoordigde) Saadet-partij een protest in Istanbul waarvoor zo’n 25.000 aanhangers de straat opgingen. „Wij hebben daar een duidelijk teken gegeven hoe Turkije over dit bezoek denkt.”

Yumakogulari heeft overigens niet alleen problemen met de paus wegens de ‘Byzantijnse’ rel. Zo vindt hij ook dat de paus blijk geeft van selectieve verontwaardiging. Neem de godsdienstvrijheid. „De laatste jaren zijn er Turkije 41.000 kerken geopend”, zegt de Saadet-politicus, die dan overigens doelt op onofficiële gebedsruimten bij mensen thuis. „Christenen worden zelfs aangespoord om meer kinderen te nemen om zo de gemeenschap groter te maken.”

Maar die 41.000 nieuwe ‘kerken’ zullen de paus er niet van weerhouden om over het Grieks-orthodoxe Halki-seminarie te beginnen. Dat zit al sinds het begin van de jaren zeventig op last van de Turkse autoriteiten dicht. Nog steeds mag het opleidingsinstituut voor Grieks-orthodoxe priesters niet open van de Turkse overheid. De paus zal het ongetwijfeld met de Grieks-orthodoxe patriarch eens zijn dat dit simpelweg niet kan omdat de Grieks-orthodoxe gemeenschap priesters nodig heeft. Maar die gemeenschap telt nog maar zo’n 4.000 zielen. „Van mij mag de school open”, zegt Yumakogullari, „maar ik denk niet dat ze nog studenten kunnen vinden”.

Halki is dus, aldus de Saadet-politicus, een klein probleem vergeleken met waar moslims mee te maken krijgen in Turkije. Neem de hoofddoek: als meisjes de hoofddoek weigeren af te zetten, worden ze niet tot universiteiten toegelaten Zal de paus bij dat probleem stilstaan? Het siert mensen, zegt Yumakogullari, als ze datgene wat ze voor zichzelf willen, ook voor anderen willen. Natuurlijk wil de paus godsdienstvrijheid voor christenen. Maar hij zou die dan ook voor moslims moeten willen. Maar de kans dat de paus over de hoofddoek gaat beginnen, is, aldus Yumakogullari, wel heel erg klein.

Of de internationale situatie. „De Berlijnse Muur is er niet meer maar in Israël staat een grote muur nog overeind. Heb jij de paus daar ooit over gehoord?” Irak dan, waar dagelijks zonder onderscheid mannen, vrouwen, kinderen worden afgeslacht. „Ik hoor de paus er niet over.”

En wellicht dat het bezoek van de paus nog een meer sinister doel heeft. Benedictus gaat immers praten met de orthodoxe patriarch en die wil een aparte status voor zijn patriarchaat, net zoiets als het Vaticaan in Italië. „Maar de grenzen van de Republiek Turkije zijn vastgesteld”, zegt Yumakogullari. „Wij hebben geen behoefte aan een nieuwe staat-binnen-een-staat”. Maar de „sluwe” paus en de patriarch zullen samen, zo vreest de Saadet-politicus, hun krachten bundelen om oorlog te voeren voor zo’n aparte status.

Yumakogullari denkt dat de overgrote meerderheid van de Turkse bevolking zijn verzet tegen het pausbezoek deelt. Maar een rondvraag op het Taksim-plein, het hart van Istanbul, levert daarvoor geen bewijs.

„Het hele bezoek interesseert me niet”, zegt een man van middelbare leeftijd. „Als hij wil komen, komt hij maar, wil hij niet komen, dan blijft hij maar weg.” „Nee, ik ben niet boos over wat hij zei over de islam, zegt een jonge vrouw. „Het is onzin maar hij is mijn paus niet.”

De meeste Turken lijken een soort kille onverschilligheid tegen het pausbezoek te hebben. Of is er toch iets van een kleine verwachting? „Ik ben blij dat de paus komt”, zegt een man. „Ik geloof in dialoog, dialoog is altijd goed”.

Zelfs Saadet-politicus Yumakogullari koestert een klein beetje hoop. Wat bijvoorbeeld als de paus alsnog zijn excuses zou aanbieden over zijn verwijzing naar de Byzantijnse keizer? „Ik verwacht dat niet”, zegt hij. „Maar als hij het doet, zou ik aangenaam verrast zijn.”