Nee,ik geloof niet dat ik u vertrouw

Hij liet zich negatief uit over een Turks EU-lidmaatschap en over de islam.

Nu gaat hij proberen de kloof met 67 miljoen Turken te overbruggen.

Nee, zucht Osman Yumakogullari, het wordt waarschijnlijk geen goede week. Yumakogullari is hoofd van de strenggelovige Saadet-partij in Istanbul. Die partij heeft het voortouw genomen in de protesten tegen de komst van paus Benedictus XVI naar Turkije.

Vandaag komt de paus aan, in Ankara. Mocht hij vanuit het raam van zijn auto naar buiten kijken, dan ziet hij overal affiches waarop hij voor „onwetend” en zelfs „sluw” wordt uitgemaakt.

„Ikzelf zou de paus niet onwetend willen noemen”, zegt Yumakogullari, „maar hij heeft zulke lelijke dingen over de islam gezegd, dat je wel móét concluderen dat hij niet veel van onze godsdienst weet. Islam betekent vrede”.

Maar denkt de paus daar ook zo over? Een paar maanden geleden haalde Benedictus XVI een veertiende-eeuwse Byzantijnse keizer aan, die de islam irrationeel en gewelddadig noemde. Veel moslims voelden zich diep gekrenkt.

De paus heeft inmiddels vele keren verklaard dat hij het met deze keizer oneens is. „Maar ‘het spijt me’ heb ik hem niet horen zeggen”, zegt Yumakogullarialdus van de Saadet-partij.

De rel over de pauselijke toespraak heeft diens bezoek volledig van karakter veranderd. Aanvankelijk zou Benedictus XVI simpelweg komen omdat de Turkse president, Sezer, hem had uitgenodigd.

De datum van het bezoek was zo gekozen dat het bezoek samenviel met een belangrijk, Grieks-orthodox religieus feest. Dat zou de paus de gelegenheid bieden langs te gaan bij de Grieks-orthodoxe patriarch, Bartholomeus. Zij zouden dan samen kunnen praten over toenadering tussen de rooms-katholieke en orthodoxe kerken.

Maar dat oogmerk lijkt nu vergeten. De Turkse media houden nog maar één ding in de gaten: wat gaat de paus over de islam zeggen? Naar verwachting zal de paus zijn best doen een brug te slaan.

Zondag zei Benedictus XVI in Rome alvast enkele aardige dingen over Turkije, een land waarvoor hij „vriendschap voelde”. En om moslims een plezier te doen, zal hij in Istanbul een ongetwijfeld respectvol bezoek brengen aan de Blauwe Moskee.

Maar is dat genoeg om tegenstanders van het bezoek als Yumakogullari te vermurwen?

Waarschijnlijk niet. Volgens hem heeft de reis van de paus een onuitgesproken doel: „Van het Grieks-orthodoxe patriarchaat een staat-in-de-staat maken.” In Istanbul wonen vierduizend Grieks-orthodoxen, die Bartholomeus als hun spirituele leider zien. Zij willen, denkt Yumakogullari, een soort Vaticaanstad in Istanbul.

Maar de grenzen van de Turkse Republiek zijn duidelijk, vindt hij: Turkije heeft géén behoefte aan een orthodoxe ministaat. Yumakogullari: „Wat zou ú ervan zeggen als ik naar een stad in uw land kwam en daar een eigen staatje zou oprichten?”

Op religieus gebied liggen er nog meer landmijnen tijdens het bezoek. Zo klagen christenen van alle denominaties dat zij onvoldoende godsdienstvrijheid hebben. Met name christenen die oorspronkelijk moslim waren maar zich hebben bekeerd, voelen zich tegengewerkt. In Turkije ligt bekering moeilijk, omdat veel gelovige moslims dat beschouwen als verraad aan het geloof.

De Grieks-orthodoxen op hun beurt, zijn woedend dat hun seminarie voor de opleiding van priesters, dat begin jaren zeventig werd gesloten, nog steeds niet open mag van de autoriteiten. De paus zal hun klachten ongetwijfeld aanhoren – en aan de orde stellen bij de overheid.

Maar moet een paus niet opkomen voor álle gelovigen? „Het siert mensen als zij dat wat ze voor zichzelf willen, ook voor anderen willen”, zegt Yumakogullari. Want ook gelovige moslims hebben problemen in Turkije. Met een hoofddoek om bijvoorbeeld, mag je de universiteit niet in. Maar dáár zal de paus niet over beginnen, verwacht hij.

En dan is er nog de kwestie van de Europese Unie. „Andere pausen zeiden nooit duidelijk wat ze daarvan vonden”, zegt Yumakoggullari, „maar déze paus laat er geen twijfel over bestaan dat hij daartegen is”.

Interessanter misschien nog dan wat Benedictus XVI over de islam gaat zeggen, zullen daarom zijn uitspraken over de Turkse gang naar de Europese Unie zijn. Wil hij Turkije er nu wé of niet bij?

Vrijdag, als de paus weer vertrekt, zal Turkije het wellicht weten. Dan zal ook duidelijk zijn of de paus het bezoek heeft weten te gebruiken om een brug te slaan naar de moslimwereld. Gelovige moslims kennen Jezus een plaats toe in hun godsdienst – en respecteren in principe ook de paus.

Yumakkogullari zou het ook waarderen als de paus eens iets over Irak zou zeggen. „Daar worden elke dag mannen, vrouwen en kinderen vermoord. Maar heb je de paus er ooit over gehoord?”

Eén ding staat vast: wat de paus ook zegt, zijn bezoek zal het land ontregelen. In Istanbul zijn vijfduizend agenten op de been. Politieauto’s zullen worden uitgerust met speciale apparatuur om het signaal van mobiele telefoons te blokkeren. Turkije gaat een paar dagen tegemoet die het niet snel zal vergeten.

Lees meer over de paus in Turkije in de weblog van Juurd Eijsvoogel en Marc Leijendekker over internationale politiek: www.nrc.nl/wereld of 19603 naar 7585.