Laat de rijke winnaars maar betalen

Is de kloof tussen arm en rijk te dichten?

Globalisering levert, behalve meer ongelijkheid, ook welvaart op.

Rijke landen domineren niet langer de wereldeconomie. Nieuwe economieën leveren inmiddels de helft van de totale productie in de wereld en de integratie van voorheen gesloten economieën als China en India heeft tot een verdubbeling geleid van het aantal werknemers. Miljoenen mensen in deze opkomende economieën zijn uit de armoede gehaald. De economische en technologische veranderingen verkleinen afstanden waardoor verbetering van productiviteit, levensstandaard en armoedevermindering mogelijk is. Deze globalisering zal, anders dan in de late 19de eeuw, evenzeer door de ontwikkelingslanden worden gedomineerd.

Maar ze heeft twee gezichten, stelt de econoom Joseph Stiglitz in Making Globalization Work. Er zijn te veel verliezers, in het Westen en in de ontwikkelingslanden. De radicale reorganisatie van de internationale economie, waarbij het productieproces over allerlei plekken wordt verdeeld, om de kosten zo laag mogelijk te houden, boezemt mensen angst in.

Stiglitz verduidelijkt de worsteling met een hardnekkig dilemma: zonder kapitalisme kunnen we niet leven, maar met het kapitalisme kunnen we het ook nauwelijks uithouden. Te veel mensen raken door het proces van economische integratie gedupeerd en veel landen worden opgezadeld met milieuschade door de razendsnelle economische ontwikkelingen. Het Westen mag welvarender zijn geworden, de inkomensongelijkheid neemt verontrustende vormen aan. Stiglitz wijst op de al jaren stagnerende lonen in de VS. Het verplaatsen van productie naar lagelonenlanden heeft een drukkend effect op zowel de salarissen van minder geschoolde werknemers, als op die van de middenklasse.

Volgens Stiglitz vereisen de nieuwe economische verhoudingen een ingrijpende aanpassing van het economische beleid in de Westerse landen. Overheden reageren volgens hem helemaal niet of verkeerd op de onvoorziene en ongewenste gevolgen van de globalisering. Hij hekelt de jarenlange, eenzijdige nadruk op de liberalisering van de economie en ziet maar één middenweg tussen de nadelen van doorgeschoten globalisering en van protectionisme: hervorm de globalisering. Overheden in Europa en Amerika moeten volgens hem de groeiende sociale ongelijkheid in hun samenlevingen niet langer ontkennen; werknemers moeten kansen krijgen door bijscholing; het sociale vangnet moet worden versterkt; lagere belastingen voor de verliezers van de globalisering, hogere belastingen voor degenen die ervan profiteren. Kortom: overheden moeten de spelregels aanscherpen om de scheve economische machtsverhoudingen recht te trekken, maar zonder de kip met gouden eieren – buitenlandse investeringen, internationale handelsstromen en innovatie – om zeep te helpen.

Dat de roep om de opbrengst en de kosten van globalisering eerlijker te verdelen ook in Nederland op grote steun kan rekenen, blijkt wel uit de winst die de SP wist binnen te halen. Dat dit geluid zelfs bij het lijfblad van de neoliberalen, The Economist, en de meest vooraanstaande Amerikaanse bankier valt te horen, zou politici aan het denken moeten zetten. Indien geen enkele compensatie wordt geboden om de pijn van globalisering te verzachten, zal de politieke steun voor het proces van economische liberalisering verminderen en de vlucht in protectionisme toenemen.

Is globalisering een vloek of zegen? Discussieer mee op: www.nrc.nl/ boekenblog

Joseph E. Stiglitz: Making Globalization Work. Norton, 292 blz. € 27,50. De vertaling Eerlijke globaliserering, verscheen bij Het Spectrum.