Hoera, Nederland staat bovenaan...

De verkiezingsuitslag in Nederland staat niet op zich.

Hij is deel van een Europese trend gekenmerkt door afkeer van hervormingen.

Europese kiezers blijven opstandig. Vorig jaar verwierpen de Nederlanders de Europese Grondwet. Afgelopen week straften ze het politieke establishment af door het versterken van de anti-globalisten van de SP en de anti-immigranten van de Partij voor de Vrijheid. Jan Peter Balkenende, de christen-democratische minister-president, zal er waarschijnlijk wel in slagen een coalitie samen te stellen, zij het zonder een centrale agenda.

Wat is er misgegaan in de Nederlandse politiek? Veel specifieke thema’s, zoals immigratie, hebben ertoe bijgedragen dat Nederlanders zich de afgelopen jaren tegen alles afzetten. De algemene verklaring is dat de Nederlanders, net als veel andere Europeanen, onzeker zijn over hun toekomst en lijden aan hervormingsmoeheid. De centrum-rechtse coalitie van Balkenende behoorde tot de actiefste hervormers in Europa. De oppositiepartijen wonnen deels stemmen doordat ze beloofden dat proces terug te draaien.

De problemen waarmee Balkenende kampte, maken deel uit van een Europese trend. Centrum-rechtse partijen maken een neergang door vanaf het moment dat ze hervormingen omarmen. Angela Merkel, de kanselier van de grote coalitie in Duitsland, voerde vorig jaar campagne voor radicale hervormingen en bereikte een van de slechtste verkiezingsresultaten uit de historie van haar partij. Ook in Oostenrijk verkeren de christen-democraten in moeilijkheden. De vertrekkende kanselier Wolfgang Schüssel werd door de kiezers afgewezen, ondanks zijn spectaculaire economische successen. De sociaal-democratische oppositie won de verkiezingen omdat zij zich richtte op diepgewortelde onzekerheden in het electoraat.

Het Europese vasteland bevindt zich in een antihervormingsstemming. Frankrijk zou wel eens het volgende land kunnen worden waar de kiezers zich tegen hervormingen uitspreken. Eerder dit jaar moest premier Dominique de Villepin een programma om de arbeidsmarkt voor jongeren te liberaliseren, intrekken. Nog onlangs beloofde de voorzitter van de centrum-rechtse UMP en kandidaat voor de komende presidentsverkiezingen, Nicolas Sarkozy, economische hervormingen tot de kern van zijn campagnestrategie te maken. Maar met de opkomst van de populistische Ségolène Royal als de socialistische presidentskandidaat heeft Sarkozy zijn hervormingsretoriek duidelijk gematigd.

Heeft de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker dan gelijk met zijn beroemde uitspraak: „We weten allen wat er moet gebeuren, maar we weten niet hoe we herkozen moeten worden, nadat we dat hebben uitgevoerd?” Het antwoord is ja en nee. Hij heeft gelijk in de zin dat politici geen idee hebben hoe ze moeten worden herkozen. Maar hij heeft ongelijk dat ze weten wat ze aan het doen zijn.

De Nederlandse en Oostenrijkse kiezers zijn volstrekt rationeel. Als je een laag- of gemiddeld opgeleide werknemer bent, is de kans dat je door hervormingen in de sociale zekerheid op de korte termijn slechter af bent, groter dan de kans dat je er op de lange termijn op vooruit gaat. Op het Europese vasteland ken ik geen politicus die in staat is de kiezers een allesomvattende en heldere visie te bieden op economische welstand en veiligheid in de 21ste eeuw.

Ook op het Europese niveau zelf zijn de problemen groot. De Europese Commissie is zo onverstandig geweest om economische hervormingen de topprioriteit te geven in haar lopende termijn van vijf jaar. Zij zit nu opgescheept met de Lissabon-agenda, een hervormingsprogramma dat is bedoeld om het concurrentievermogen van Europa te vergroten. Wat Europa in plaats daarvan nodig heeft, is hogere productiviteitsgroei en grotere werkgelegenheid. Xavier Debrun en Jean Pisani-Ferry van de Brusselse denktank Bruegel, hebben hierover een uitstekende beschouwing geschreven. Daarin zeggen ze dat de beste manier om die doelen te bereiken, een bundeling vormt van de nationale en Europese hervormingsagenda’s in een logische coherente hervormingsstrategie. Omdat de meeste landen met moeilijkheden in de eurozone liggen, is het legitiem om te vragen of deze hervormingen kunnen worden gecoördineerd

De opstand onder Europese electoraten zal niet ophouden totdat Europese regeringen hun onzekere kiezers ervan kunnen overtuigen dat ze een duidelijke en werkbare strategie hebben voor de economische welvaart van hun landen. Ik vrees ook dat de poging om de Europese grondwet in welke vorm dan ook weer tot leven te wekken – hoe hard dat ook nodig is – hieronder zal lijden. We moeten eerst onze economische basisstrategie op orde hebben.

Wolfgang Munchau is commentator van de Financial Times. © Financial Times

Het Bruegel-rapport is te lezen via www.bruegel.orgof 71672 naar 7585.