Het etiket ‘zeldzaam’ versnelt uitsterven

Een soort als ‘zeldzaam’ bestempelen kan op zichzelf al een bedreiging vormen voor zijn overleving. Dat komt omdat mensen de neiging hebben een overdreven hoge economische of psychologische waarde toe te kennen aan zeldzaamheid. Die zeldzame soorten worden veel waard en dus tot op het laatste (en dus duurste) individu gevangen. Dat schrijven Franse ecologen in het decembernummer van het vakblad PLOS Biology, dat vandaag online verschijnt.

Een nieuwe soort schildpad, Chelodina mccordi van het kleine Indonesische eilandje Roti, werd kort na de publicatie van de ontdekking in een specialistisch wetenschappelijk blad een zeer gewild collectors item. Hetzelfde lot onderging de gekko Goniurosaurus luii uit Zuidoost-China, na publicatie in een herpetologentijdschrift. Voor beide dieren werden kort na hun wetenschappelijke beschrijving bedragen van 1.500 tot 2.000 dollar per stuk neergeteld. Door de intensieve jacht zijn ze nu vrijwel uitgestorven.

Hobbyverzamelaars zijn niet de enigen die op deze manier zeldzame dieren en planten bedreigen. Ook de wetenschap kon er wat van, schrijven de Fransen. De reuzenalk, Pinguinus impennis, bijvoorbeeld, werd sterk in aantal gereduceerd door de jacht op zijn vlees en veren. Maar echt uitsterven deed de soort pas rond 1800 toen verzamelaars, inclusief museumconservatoren, probeerden nog snel een exemplaar van deze inmiddels zeldzaam geworden vogel te bemachtigen. Ook trofeejacht, ecotoerisme en traditionele medicijnen leggen extra druk op juist de zeldzaamste soorten.

De gangbare modellen in de ecologie houden geen rekening met dit door mensen veroorzaakte uitstervingseffect, alleen omdat een soort zeldzaam is. Wel kennen ecologen het zogeheten Allee-effect, waarbij soorten die afhankelijk zijn van hun populatiedichtheid voor hun overleving (zoals gezamenlijk broedende vogels) uit kunnen sterven als zij zeldzaam worden. De Fransen presenteren een nieuw model, dat ze het ‘antropogeen Allee-effect’ noemen. De mens drijft hier de zeldzame soorten naar het randje van de afgrond.