‘Zacht en genuanceerd spelen, dat is de kunst’

Meesterdrummer Terry Bozzio is op tournee met de Amsterdam Percussion Group. De voormalige drummer van Frank Zappa brengt voor ‘Ionisation’ een unieke batterij slagwerk mee, die hij nog dag en nacht verbetert.

Terry Bozzio zit in zijn cockpit van drums. In een halve maan om hem heen staan en hangen batterijen trommels, cimbalen en pedalen. Van flinke basdrums tot trommels in alle toonhoogtes. Maar er zijn ook belletjes en blokjes hout voor verfijning. Tijdens een solo zijn Bozzio’s aderen in zijn nek gezwollen, het gezicht staat verbeten. Zijn hele lijf drumt mee wanneer hij als een octopus zijn ledematen beweegt voor de mooist gekleurde roffels, de meeste gespierde rockbeats of juist minimale, maar veelzeggende accenten.

,,Ik zet ’m nu in een uur in elkaar, eerst kostte het uren”, grinnikt Bozzio’s technicus, wijzend op de imponerende druminstallatie. Fanaten verdringen zich elke show weer rond de door de Bozzio zelf ontworpen en gemaakte kit. ,,Kom je bij een repetitie, staat-ie weer te zagen”, merkt percussionist Josep Vicent op. ,,Terry verbetert dag en nacht wat aan zijn kit. Dat is inspirerend, maar ook ontluisterend. Op het conservatorium neem je aan: eenmaal groot en bekend, hoef je niet meer te sjouwen. Maar iemand als Terry blijft doorgaan.”

Er bestaan nu drie van deze uitgebreide versies, vertelt de 56-jarige maar veel jonger ogende Terry Bozzio in zijn kleedkamer. Straks treedt hij op met de Amsterdam Percussion Group in de Goudse Schouwburg. Eén drumstel staat thuis in Austin, Texas, een tweede in Los Angeles en de derde – deze – heeft een permanent huis in Amsterdam, uitvalbasis voor Europese concerten. ,,Ik bouw er ook nog een voor in Azië”, zegt Bozzio. ,,Ik ben eens naar India geweest met deze kit. Die moest ik in dertig delen inchecken. Dat is echt te ingewikkeld en kostbaar.”

De samenwerking met de Amsterdam Percussion Group – de percussionisten Josep Vicent, Mike Schäperclaus en bassist Mark Haanstra – kreeg twee jaar geleden vorm. Vicent, tevens artistiek leider van de APG en operadirigent, zag meteen de mogelijkheden voor de show Ionisation: ,,De chemie zit in de groove. Bozzio heeft de glansrol en wij leveren de structuur.”

Het repertoire bestaat veelal uit Bozzio-materiaal. In de arrangementen heeft hij veel ruimte opengehouden voor improvisatie. Al kan dat wat hem betreft nog meer als collectief. ,,Ik merk dat deze klassiek getrainde musici de jazzvrijheid nog niet helemaal omarmen”, zegt Bozzio. ,,Die ontwikkeling is pas voorzichtig begonnen. Zelf hoef ik niet zo nodig meer geweldige licks te laten zien. Ik graaf liever door in polyritmiek, melodie en harmonie.”

Bozzio’s grootste wapenfeit, vanaf 1975 drummer bij Frank Zappa, zal altijd genoemd blijven. Evenals de roemruchte slagwerkcompositie The Black Page, die Zappa voor Bozzio schreef. Maar hij is er trots op. Simpel: ,,Niemand zou weten wie ik ben zonder Frank.” In de jaren na Zappa profileerde Bozzio zich als multi-inzetbare drummer in pop-, fusion- en jazzbands. Daarnaast groeiden zijn wereldwijde clinics uit tot soloconcerten met een specialiteit: een diatonisch gestemde trommelset (de witte toetsen op een piano), die later chromatisch is uitgebreid met halve toonafstanden (de zwarte toetsen).

Melodisch slagwerk is dan ook de rode draad in de tournee Ionisation. ,,Men is niet gewend aan een dergelijke variëteit op de drums”, stelt Bozzio. ,,Het slagwerk heeft veelal gefungeerd als ritmebepaler, een begeleider. In een traditionele jazzband speelt de drummer de hele avond hetzelfde stukje swing. Ding-dinge-ding-dinge-ding. Daar verveel ik me bij. Waarom niet iets meer dynamiek erin, op zoek naar uitersten?”

Bozzio’s drums in combinatie met marimba (Schäperclaus) en vibrafoon (Vicent) zorgen voor een groot volumeverschil. ,,Terry kan heel hard spelen”, zegt Vicent. ,,Op de marimba en vibrafoon moeten we flink hard meedoen, maar ja, het zijn geen luide instrumenten. We zoeken een middenweg. Maar wij weten: zacht kan één noot al bijna een compositie zijn.”

,,Zacht en genuanceerd spelen is een kunst”, beaamt Bozzio. ,,Ik heb net weer concerten in de Zappa plays Zappa-tournee achter de rug. Toen heb ik enorm hard zitten drummen. Die solo’s gaan me niet in de koude kleren zitten. Als ik mezelf terug zie op beelden uit de Zappa-tijd, denk ik: ‘wauw, indrukwekkend!’ Maar waar is de ruimte en waar is de dynamiek? Het was toen een constante stroom van klappen en adrenaline. Ik heb nu veel meer contrast in mijn spel.”

Van concurrentie op het podium met zoveel drummers is geen sprake, aldus Bozzio. ,,Dat gevaar ligt natuurlijk op de loer. Zeker wanneer je altijd de enige drummer in de band was. Eentje erbij en je ramt elkaar zo van het podium. Maar in de klassieke muziek of moderne gecomponeerde muziek is dat helemaal geen heersende nachtmerrie. Er is altijd wel een match te vinden. En je ego laat je thuis.”

Amsterdam Percussion Group & Terry Bozzio. Concerten: 1/12 De Spiegel Zwolle; 2/12 Muziekgebouw aan ’t IJ Amsterdam; 4/12 Theater a/d Parade Den Bosch; 7/12 Lucent Danstheater Den Haag; 8/12 Muziekcentrum, Enschede.