We vechten ons dood en zuipen ons te pletter

Negen militairen werden vorige week ontslagen wegens bezit en gebruik van drugs.

Na een reeks incidenten is de marine nu drooggelegd. Hoe denken ze daar zelf over?

paramaribo. - Vrouwen slaan in een discotheek in Noorwegen. Winkeldiefstal in Finland. Onder invloed van drank en drugs een auto-ongeluk veroorzaken op Curaçao. Het Korps Mariniers, elite-eenheid van het leger, rijgt de misstappen aan elkaar.

„Dit mag nooit meer gebeuren”, zegt Rob Zuiderwijk, commandant van het Korps Mariniers. „De maatschappij heeft haar buik vol van dit ongewenste gedrag.”

Het Korps Mariniers – 3.200 man, in 1665 opgericht op initiatief van raadspensionaris Johan de Witt en zeeheld Michiel de Ruyter – nam daarom onlangs maatregelen. De biertap is voortaan dicht tijdens oefeningen besloot vice-admiraal Jan-Willem Kelder. De maatregel geldt voor de héle marine, waar de mariniers deel van uitmaken. „De maat is vol”, schreef Kelder in het personeelsblad Alle hens.

Het besluit viel begin deze maand, na het zoveelste incident met dronken marinepersoneel. Niemand mag nu nog tijdens oefeningen alcohol drinken, óók niet in zijn vrije tijd. Ook softdrugs worden niet getolereerd. De kasten van het personeel zullen regelmatig onverwacht worden gecontroleerd.

Het Korps Mariniers is niet het enige onderdeel van de krijgsmacht waar wangedrag plaatsvindt. Vorige week donderdag werd bekend dat de Luchtmobiele Brigade negen militairen heeft ontslagen, wegens bezit of gebruik van drugs.

Maar omdat het Korps Mariniers een elitekorps is, staat dát in de schijnwerpers. En daarom wilde nrc.next van deze mannen weten hoe zij dit wangedrag verklaren – en wat ze vinden van de maatregelen. De krant kon deze maand mee op oefening in de jungle, in Suriname.

Voordat de mannen (in het korps is geen plaats voor vrouwen) de jungle introkken, stonden ze een heel weekeinde droog. Hoe dat beviel, vraagt commandant Rob Zuiderwijk één van zijn mannen, terwijl die voor de spiegel zijn nek staat in te smeren met camouflagesmeer. De marinier kijkt zijn commandant aan via de spiegel en mompelt iets onverstaanbaars. Zuiderwijk: „Ik kan je weerstand begrijpen, maar de incidenten werden me net even te veel.”

Hij begrijpt de boosheid, zegt Zuiderwijk later in zijn hotelkamer in Paramaribo. „Aan een marinier van veertig jaar, die thuis zijn kinderen opvoedt, ontzeggen wij hier in het weekend zijn biertje. Dat is denigrerend. Maar we móéten iets doen.”

Na negen dagen kruipen over de rode bosaarde wil je ter afwisseling van de slangen, de mieren en de muggen wel een biertje, zegt sergeant-majoor Henk van Beekhoven (48). „Hard werken betekent ook hard ontspannen”, zegt hij, rijdend in een jeep over de onverharde weg. „En daar hoort nu eenmaal alcohol bij.”

Van Beekhoven keurt het wangedrag af, maar vindt het „niet eerlijk” dat het héle korps nu wordt gestraft. „Bij een studentenvereniging loopt het wangedrag toch óók de spuigaten uit? Maar omdat wij militairen zijn, en een uniform dragen, wordt er extra op ons gelet.”

Ook Gerko Slots (35), korporaal, vindt dat het wangedrag is opgeklopt. „Zonder alle aandacht van de media zou er geen alcoholverbod zijn ingesteld.” Hij ziet weinig heil in de maatregelen. „Als we geen alcohol meer mogen drinken, zal dat de sfeer verpesten.” En, verwacht hij: „Het zal stiekem toch doorgaan.”

Slots, al zeventien jaar bij de krijgsmacht, ziet wél verschil met tien jaar geleden. „Vroeger deden we meer samen. Er was sociale controle. Nu zitten jonge mariniers ’s avonds achter hun playstation. ”

Intussen laat het wangedrag van de mariniers zich niet eenvoudig verklaren. De meeste betrokkenen beginnen over ‘groepsgevoel’ en ‘de knop niet kunnen omzetten’. „We hebben een cultuur van hard werken en kameraadschap”, zegt Peter van Maurik, voorzitter van de ‘vereniging van marine-officieren’. „Anderzijds bestaat er óók een cultuur van ‘we zuipen ons te pletter’. Die cultuur bestaat bij een minderheid, maar is wel moeilijk uit te bannen.”

Zowel op oefening in de jungle als in gevechtssituaties werken mariniers in kleine, hechte groepjes. Daardoor, zegt Van Maurik, ontstaat een speciale manier van met elkaar omgaan: „Je gaat elkaar anders behandelen: directer en harder. Eenmaal thuis of in je vrije tijd moet je je weer aanpassen.”

Sergeant-majoor Van Beekhoven: „Sommige jongens kunnen de knop niet omzetten. Als je onder spanning werkt, is dat ook lastig. De jongens die hier door de jungle trekken, moeten straks weer boodschappen doen in de supermarkt.”

Een legerarts die alleen op voorwaarde van anonimiteit wil praten, vraagt zich af: „Zijn deze mannen slecht opgevoed of zijn ze zo gemaakt?” Het laatste, denkt hij, gewend als de mariniers zijn aan agressiviteit, hard ingrijpen en aanvallen.

De arts „keek niet op” van de misdragingen in de discotheek in het Noorse Karasjok. „Die mariniers waren pas een paar maanden terug, uit Afghanistan. Voor sommigen is het verschil dan moeilijk. Dat valt ook niet mee, als je maandenlang onder stress hebt gewerkt. Je kunt niet overdag bij een slagerij werken en ’s avonds de vegetariër uithangen.”

Zijn trauma’s een verklaring voor het wangedrag? Nee, meent commandant Zuiderwijk: „Het gedrag van militairen wordt beïnvloed door traumatische ervaringen. Maar die hebben zich nog niet gemanifesteerd bij de mariniers uit Afghanistan.”

Vakbondsvrouw Marlies Verhoef van de militaire vakbond AFMP/FNV wijst op de groepscultuur. Daardoor verdwijnt wangedrag makkelijk in de doofpot. „Je verlinkt je maten niet. Het zal nog heel wat moeite kosten die cultuur te veranderen. ”

De marine is toe aan een nieuw ethisch reveil, daarover zijn de meeste betrokkenen het wel eens. De burgemeester van het Noorse Karasjok suggereerde de mariniers kennis te laten maken met de plaatselijke bevolking. Een goed idee, vond commandant Zuiderwijk. Twee weken geleden bezochten zijn mariniers het straatarme Surinaamse jungledorpje Kwakoegron. Ze brachten er nieuwe tafels en stoelen en legden waterreservoirs aan.

Het gebaar werd door de dorpelingen op prijs gesteld. „Normaal hadden we alleen last van de mariniers. Ze maken herrie”, zegt Peggy, één van de inwoners van Kwakoegron.

Commandant Zuiderwijk hoopt zo het wangedrag een halt toe te roepen. „Maar helemaal uitsluiten kan ik het niet.”

Lees het rapport over ‘Ongewenst gedrag’ van de commissie Boele Staal op www.mindef.nl/actu eel/nieuws of 16429 naar 7586

Bekijk de beelden van Nova van ongewenst gedrag van mariniers in Finland en Noorwegen op www.novatv.nl/index.cfm?ln=nl&fuseaction=videoaudio.details&reportage_id=4672&selectArchiveDay=2 of 52156 naar 7586