Het beste café van Nederland

Café Nobel op Ameland werd vorige week uitgeroepen tot het beste café van Nederland. De Achterpagina vroeg Rob Hartgers om het geheim van het etablissement te ontrafelen.

Als vader Willem-Barend Nobel en zoon Barend-Willem Nobel lachen, dan doen ze dat met overgave. Het is een lang aangehouden bulderlach die met gebaren, schouderkloppen, en soms dijenkletsen kracht wordt bijgezet.

Sinds vorige week hebben de vrolijke Nobels nog meer reden tot vreugde, want hun café in het Amelandse gehucht Ballum (350 inwoners) is door vakblad Misset Horeca uitgeroepen tot beste café van Nederland. Café Nobel figureert al jaren in de top vijf van de ranglijst, maar heeft dit jaar voor het eerst alle concurrentie achter zich gelaten. Volgens de vakkundige jury scoort het café maximaal op onderwerpen als hygiëne, gastheerschap en sfeer. Zelf benadrukken de Nobels graag de laagdrempeligheid van hun etablissement. Nobel senior: „Bij ons komt iedereen. De klompen met koeienstront en het Armanipak staan hier naast elkaar. Ik vind het leuk om mensen met elkaar in contact te brengen en bij het gesprek te betrekken.”

De sfeer in café Nobel is uitstekend. Op zaterdagavond is het druk met stamgasten uit het dorp en met vastelanders die logeren in het naastgelegen hotel, dat ook eigendom is van de Nobels (het Ballumer imperium omvat verder nog een restaurant en een prachtige slijterij). Loungen kan voor het haardvuur in comfortabele fauteuils, integreren met de locals doe je aan de toog. Een vaste bezoeker speelt een soepele ragtime op de piano, een koekoeksklok geeft de tijd aan, en de muur met portretfoto’s herinnert aan de ruim honderdjarige geschiedenis van het café. Het ouderwetse, wat truttige interieur en het gemoedelijke sfeertje geven Nobel de charme van een Ierse plattelandspub.

De vaste bezoekers zijn minstens zo trots op de uitverkiezing van hun kroeg als de eigenaren. Allemaal benadrukken ze dat in Nobel gasten ‘van allerlei pluimage’ komen, waaronder ‘prominenten die hier helemaal zichzelf kunnen zijn’ en ‘mensen uit de hele wereld’. Naarmate de avond vordert, worden de Amelanders loslippiger. Met veel sentiment spreken ze over het leven op een eiland, dat ‘met geen pen te beschrijven is’. Je hoeft er je fiets niet op slot te doen en niemand is er gehaast (samengevat met de tegelwijsheid: ‘Op het vasteland heeft men klokken, hier hebben we de tijd’).

Minder vriendelijk zijn de eilanders als het over Friezen gaat; Ameland is slechts in administratief opzicht onderdeel van de provincie Friesland, op cultureel vlak zijn er grote verschillen. „Ik ken maar drie goede Friezen: een diepfries, antifries, en een dooie Fries”, aldus een getapte Amelander, na flink wat bier. Ook aan de gastvrijheid zijn grenzen. Een Drents echtpaar dat sinds een maand op het eiland woont en dapper probeert te integreren in café Nobel, krijgt vriendelijk maar resoluut te horen dat zij ‘altijd import blijven’. De nieuwkomers knikken gelaten.

Een verhaal over Café Nobel is niet compleet zonder vermelding van het ‘Nobeltje’, een mierzoete likeur die honderd jaar geleden werd uitgevonden door de grondlegger van de dynastie (Barend-Willem) en die is uitgegroeid tot de nationale drank van het eiland. Slijter en vinoloog Dirk Metz spreekt over ‘aroma’s van rozijn en vanille’ en over een ‘pittige maar toch zachte afdronk’ – voor leken is het een extra zoete Jägermeister. Tot 1982 werd het goedje geproduceerd in de keuken van het café, zonder de vereiste vergunningen. Nadat een leerling-agente met een kater en een zoetige kegel (rozijn en vanille) op het werk verscheen, was voor de Amelandse sterke arm de maat vol.

Er volgde een inval en de voorraad Nobeltjes werd in beslag genomen. Nadat Nobel senior de officier van justitie in een brief van vier kantjes informeerde over de geschiedenis van het Nobeltje, werd de zaak geseponeerd, op voorwaarde dat de illegale productie zou stoppen. Sindsdien wordt de drank op het vasteland geproduceerd, onder professionelere omstandigheden. De verkoop is nog wel exclusief in handen van de familie Nobel. Dames die aan de bar een Nobeltje bestellen, krijgen steevast de vraag of zij deze in vloeibare, dan wel vaste vorm wensen te gebruiken, waarna er weer heel hard gelachen wordt.

Zie verder op www.cafetop100.nl en www.hotelnobel.nl