Een man ontmoeten, dat kon alleen op het bal

In het Theater Instituut Nederland staat een 18de- eeuws kamertoneel en hijsen kinderen zich in hoepelrok.

„En nu gaan zitten als deftige dames.”

Als Hieronymus baron Van Slingelandt, die leefde aan het einde van de achttiende eeuw, in zijn huis aan de Amsterdamse Herengracht vrienden ontving, dan zette hij hen voor zijn kamertoneel. In dit miniatuurpodium, een soort kijkdoos, kunnen de decorstukken makkelijk verwisseld worden: zo ontstaat er iedere keer een ander tableau vivant. Deftige lieden uit de pruikentijd beleefden bij de baron opwindende avonden.

In het Theater Instituut Nederland (TIN), aan diezelfde gracht, is het kamertoneel van Van Slingelandt nog altijd te bewonderen. Op de zolder van de vijf monumentale panden die samen het TIN uitmaken, kunnen kinderen op zondagmiddag de achttiende-eeuwers zelfs naspelen. Met pruik op en hoepelrok aan studeren ze een barokke dans in, onder leiding van een museumdocent.

„De dans moet zo authentiek mogelijk zijn”, zegt Francine Hioolen, die vandaag Isis de Lange en haar vriendinnen voor Isis’ achtste verjaardag een achttiende-eeuwse rondedans op clavecimbelmuziek leert. Eerst buigen, elkaar een hand geven, dan even huppelen, links stappen, rechts stappen, even ronddraaien, en opnieuw. Hebben de meisjes de dans onder de knie, dan krijgen ze hun kostuums aan en pruiken op.

De meisjes zijn opgewonden tegen de tijd dat ze eindelijk hun eigen hoepelrok mogen kiezen. Isis mag als eerste, maar ze trekt een pruilgezichtje. „Zijn jullie dan geen rokkenmeisjes?” vraagt Francine. „Néé”, klinkt het.

Eenmaal in rok gehesen, met kussentjes op de heupen en een strapless topje, doen de meisjes alles wat in de pruikentijd onmogelijk was: ze laten zich ruw op de grond vallen, gooien hun rokken omhoog en vragen zich af of er in de pruikentijd al onderbroeken bestonden.

„En nu gaan zitten als deftige, achttiende-eeuwse dames”, zegt Francine. Keurig op een rijtje, met de benen over elkaar, krijgen de meisjes één voor één een pruik op, die al snel te warm is en gaat kriebelen. „Denk erom, het bal was de enige plek waar de dames uit de pruikentijd een man konden ontmoeten”, zegt Francine. „Dat kon toch ook op straat?” werpt een van de meisjes tegen.

Terwijl de kinderen op zolder bezig zijn, kunnen volwassenen op de begane grond de theaterkostuums van ontwerper Rien Bekkers bekijken. Je vindt er bijvoorbeeld het strakke pak dat Mimoun Ouaïssa droeg in Dark Lady van Toneelgroep Amsterdam, een stuk dat werd gebaseerd op de sonnetten van Shakespeare. Ouaïssa speelde ‘De Jongen’ op wie ‘De Dichter’ uit de sonnetten zijn erotische lusten projecteert.

Het pak bestaat louter uit smalle, zwarte elastieken. Er staat ook de doorzichtige, zwarte crinoline (een soort hoepelrok) waarin Marieke Heebink de Dark Lady uit de titel vertolkte: een mysterieuze vrouw die ook door ‘De Dichter’ werd aanbeden.

Er is meer: kostuums waarin acteurs of operazangers als Joop Admiraal, Pierre Bokma, Miranda van Kralingen, Frieda Pittoors en Hans Croiset op de planken stonden, schitteren letterlijk in de toonzalen van het TIN. Er zijn ook modeltekeningen van Bekkers, staaltjes kledingstof, hoeden, schoenen en portretten van de acteurs voor wie de kleding gemaakt werd.

De kinderen krijgen de sexy kostuums van Ouaïssa en Heebink niet te zien, maar stoppen wel even bij een achttiende-eeuwse jurk waarin actrice Roos Ouwehand ooit rondliep. „Kijk eens hoeveel lagen de vrouwen in die tijd droegen”, zegt Francine tegen het clubje je van Isis. Een voor een tilt ze de rode rokken op. „Eerst een korset, dan een onderrok, dan een gekleurde onderrok, en dán nog een bovenrok. En ze droegen altijd handschoenen, ook als het niet koud was.”

Francine wijst op de rode handschoenen van een kostuum van Joop Admiraal. „Als mensen gingen zweten, was er aan de stank niets te doen. Ze gingen maar eens in het jaar in bad.” „Bah!” zeggen de meisjes.

Theater Instituut Nederland, Herengracht 168, Amsterdam. Open ma t/m vrij 11-17u, za-zo 13-17u. Tel. 020-5513300. Zie ook www.tin.nl of 35602 naar 7585.