‘Angst wint van wraak’

In zijn bewerking van de Griekse tragedie ‘Oresteia’ plaatst regisseur Johan Simons zijn spelers in een terrarium vol met klei: „De oerwereld van Aischylos spreekt mij enorm aan.”

Johan Simons Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel Varik. Johan SIMONS, acteur,regisseur,Toneelgroep Hollandia.foto VINCENT MENTZEL/NRCH F/C==== 21 juli 2001 Mentzel, Vincent

Wat wilt u met al die klei?

„Ik wilde een fysiek, aards decor, anders gaat de tekst zo zweven. Het gaat over een soort dierlijke oerwereld, dus wilde ik iets met de vier elementen doen. Lucht en vuur vielen al snel af, maar aarde en water doen het goed.”

Waarom grijpt u vaak naar Griekse tragedies?

„Ik heb in ieder geval iets met Aischylos. Ik heb ook zijn Prometheus en De Perzen gedaan. Aischylos is de oudste tragedieschijver. Hij staat nog met één been in het halfduister, in een oerwereld waarin de goden nog over de aarde liepen, waar de grens tussen levenden en doden en mensen, niet zo helder was. Die oerwereld spreekt mij aan.

Waarom heeft u de uitgebreide koorpartijen geschrapt?

„Ik had er geen zin in. Ik weet niet wat een koor zou kunnen zeggen in deze sterk geïndividualiseerde samenleving. Ik wilde er meer een familiedrama van maken, met de nadruk op de individuen en hun dilemma’s. De koorpartijen zijn niet weggegooid, ik heb ze alleen verdeeld over de personages. Oké, er is ook veel geschrapt, het duurt nu nog vier uur met pauzes.”

Waarom hebt u Ifigeneia, het overleden zusje, aan het verhaal toegevoegd?

„Ifigeneia is geofferd door haar vader, daarom wil haar moeder, Klytaimestra, hem vermoorden. Ik wilde het verdriet en de woede van de moeder duidelijk maken. Tien jaar lang koestert zij de eerste gedachte die iedere ouder zou hebben: ‘Ik ga er op af en ik schiet die man kapot.’ Zij wordt vaak neergezet als een manwijf. Doordat Ifigeneia lijfelijk aanwezig is, kan iedereen meevoelen: je dochter is vermoord, dat zou ik ook niet pikken. Verder geeft Ifigeneia een tegenstem in het verhaal van de kinderen, die weer wraak nemen op de moeder. ”

In het laatste deel wordt de keten van bloedwraak doorbroken door het instellen van de rechtstaat.

‘Oresteia’ gaat over de fundamenten van onze samenleving, hoe je met elkaar moet omgaan. Het gaat over de overgang van een primitieve samenleving naar een moderne democratie, waarin conflicten niet meer op eigen houtje worden opgelost. In de democratie worden machtstrijd en geweld gegoten in het ritueel van rechtspraak en volksvertegenwoordiging.”

Waarom wilt u ‘Oresteia’ opvoeren?

„Ik zie dat er aan de democratie wordt geknaagd. Niet alle verworvenheden zijn vanzelfsprekend meer. En mede door de opkomst van de islam komt de neiging terug om het recht in eigen hand te nemen. Handelen naar je emoties wordt weer geprezen. Als je eer is gekrenkt, ga je er zelf op af, met een wapen. Dat ondergraaft de democratie enorm. Angst moet die wraakgevoelens overwinnen.”

Angst?

„Angst is een belangrijke raadgever. Een mens zonder angst is een onmens. Angst is de reden waarom wij deze democratie hebben opgebouwd. Angst is de reden dat we een politieagent toestemming geven om met een pistool rond te lopen, om ons te beschermen. Angst houdt ons in het gareel.”