Zwarte topschool wordt zonder dwang witter

Gemeenten moeten scholen zonodig dwingen ‘witte’ en ‘zwarte’ kinderen te mengen, zo luidde deze week een advies aan minister Verdonk. Hard nodig, maar dwang is de oplossing niet, zeggen witte ouders, scholen en wethouders.

Steven van Eijck heeft een droom. De commissaris Jeugd- en Jongerenbeleid bij het rijk droomt van ‘zwarte’ scholen waarvoor ‘witte’ leerlingen in de rij staan om er naartoe te mogen. „Als je toponderwijs maakt op zwarte scholen, komen de witte ouders vanzelf”, zegt Van Eijck. „Bijvoorbeeld door topsport te gaan doceren op zwarte scholen. Door muziek, dans en theater. Cultuur is kleurenblind en integreert als een dolle.”

De droom van Steven van Eijck is nog ver weg. Segregatie in het onderwijs neemt alleen maar toe: gemengde wijken in grote steden hebben vaak etnisch gescheiden schoolpopulaties. En de achterstanden van allochtone jongeren op autochtone, worden alsmaar groter.

Deze week kwam Steven van Eijck met een advies om meer vaart te zetten achter het ‘mengen’ van zwarte en witte kinderen op scholen. Hij presenteerde het dinsdag aan minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD). Van Eijck wil dat gemeenten met scholen dwingende afspraken gaan maken zodat de scholen een afspiegeling worden van de wijken waarin ze staan. Als het niet lukt witte ouders met toponderwijs naar de zwarte scholen te krijgen, moeten witte scholen meer allochtone leerlingen opnemen. Wethouders moeten erop toezien dat dit gebeurt. En landelijk moet er een minister voor Jeugdzaken komen, zo schrijft Van Eijck in zijn advies (zie kader).

Geweldig advies, zegt Ruud Vermeulen, wethouder jeugd en welzijn in Tiel. Zijn gemeente probeerde in 2003 scholen verplicht te mengen door het percentage allochtonen op een school aan een maximum te verbinden. Maar dat beleid werd door de commissie gelijke behandeling verboden. Sinds 1 augustus dwingt Tiel ouders een school te kiezen binnen hun postcodegebied. Tot nu toe werkt het, maar elke ouder die eronder uit wil, kan naar de rechter stappen en krijgt geli jk. In Nederland wordt nu eenmaal de vrijheid van onderwijs in de grondwet geregeld. Het wordt gezien als een van de grote verworvenheden van de Nederlandse samenleving. „We zíen de achterstanden groter worden”, zegt Vermeulen. „Maar onze mogelijkheden er iets aan te doen, zijn beperkt.”

Ook zonder de rechter kunnen ouders zich altijd onttrekken aan een gedwongen schoolkeuze, zegt Sjak Rutten, onderzoeker bij onderwijsadviesbureau Sardes. Hoe? Door te verhuizen. „Dat doen ze natuurlijk niet van de ene op de andere dag, maar áls ze weg kunnen, gaan ze. Op die manier vergroot je met een gedwongen schoolkeuze niet alleen de segregatie in het onderwijs, maar ook de segregatie in de maatschappij.”

Ook de Rotterdamse wethouder Leonard Geluk (CDA) denkt dat dwang niet helpt om scholen te mengen. „Ik vind het sympathiek dat Van Eijck het gat in de wet probeert te dichten. Maar scholen mengen is een zaak van de schoolbesturen”, zegt hij.

Geluk is het er wel mee eens dat gemeenten scholen moeten kunnen dwingen leerlingen op te nemen, als zij in hun beginselen hebben staan dat ze álle leerlingen accepteren. „Tegen een reformatorische school kan je niet zeggen neem 23 moslim-leerlingen aan. Maar de meeste scholen, ook de protestants-christelijke, hebben in hun beginselverklaring staan dat ze iedereen accepteren. Daar kan je ze daar ook aan houden.”

De enige manier om scholen te mengen, is als ouders dit vrijwillig organiseren. Lonneke Sondorp probeert het sinds dit schooljaar in de Amersfoortse ‘achterstandswijk’ waar ze woont. Ze zoekt witte kinderen voor de zwarte school waar haar oudste zoon op zit. Ze heeft inmiddels 14 kinderen gevonden, door huis aan huis te folderen en door voorlichtingsavonden te organiseren. Ze heeft ook de Stichting Kleurrijke Scholen opgericht die landelijk ouders wil helpen scholen te mengen. Ze doet het uit ideologie. „Ik wil dat kinderen zonder vooroordelen opgroeien. Dat begint door samen naar school te gaan.”

In het advies van Van Eijck staat niets over hoe witte ouders te betrekken bij het mengen van scholen, evenmin dat er iets staat over de rol die zwarte ouders hierbij zouden kunnen spelen. Jammer, zegt Sondorp. „Juist dáár ligt de oplossing. Laat gemeenten vertellen aan ouders dat zwarte scholen vaak betere faciliteiten hebben dan witte, omdat ze vanuit Den Haag meer geld krijgen voor ‘achterstandsleerlingen.” Verder zouden gemeenten mooiere schoolgebouwen moeten neerzetten, of zwarte scholen moeten opknappen. „Als je ziet hoe sommige zwarte scholen eruit zien, is het geen wonder dat witte ouders daar hun kinderen niet naartoe sturen.” Dat het kán, bewijst Rotterdam waar de gemeente 15 groepen witte ouders helpt bij het mengen van zwarte scholen.

Landelijk bezien voert nog maar zeven procent van de gemeenten met achterstandsleerlingen beleid uit om de segregatie in het onderwijs te proberen tegen te gaan, zo blijkt uit onderzoek uit 2005 van onderwijsadviesbureau Sardes. Deze zomer bleek uit onderzoek van het ministerie van Onderwijs dat maar 12 procent van de witte ouders hun kind op een zwarte school wil plaatsen. Vorig jaar was dat nog 20 procent. „Misschien moet de wet worden veranderd”, zegt Van Eijck. „Het komende kabinet moet hierop doorpakken. Ik weet niet precies hóe, maar de vrijblijvendheid moet eraf.”