Stuk over activiste Rachel Corrie na ‘censuur’ alsnog succes

De Amerikaanse Rachel Corrie stierf in Gaza, onder een bulldozer. Het toneelstuk op basis van haar dagboeken lokte in New York zoveel protest uit dat de makers terugdeinsden. Nu wordt het alsnog opgevoerd.

Rachel Corrie werd twee keer monddood gemaakt. Eerst toen ze nog leefde, daarna toen ze al twee jaar dood was.

De 23-jarige Amerikaanse stierf in 2003 onder een Israëlische bulldozer in Gaza, terwijl ze probeerde woningen van een Palestijns gezin te beschermen. Britse theatermakers zagen een stuk in haar dagboeknotities en e-mails. My name is Rachel Corrie werd drie keer opgevoerd in Londen. Maar toen de monoloog afgelopen maart naar New York zou komen, ging het mis.

De Amerikaanse artistiek leider van het New York Theatre Workshop zei signalen te hebben gekregen dat de New Yorkse gemeenschap gemengde gevoelens had over het stuk. Het zou te kritisch zijn ten opzichte van Israël. Het zou niet meer dan een „fantasie” zijn om aan te nemen dat New Yorkse joden het stuk zouden zien als een kunstwerk, niet als een stellingname, zo verwoordde de artistiek leider James Nicola het in The New York Times.

Met name de toenmalige verkiezingswinst van de moslimfundamentalistische Palestijnse organisatie Hamas en de ziekte van de Israëlische premier Ariel Sharon „hebben deze gemeenschap erg defensief en zeer prikkelbaar gemaakt”, volgens Nicola. „En dat lijkt me heel begrijpelijk.” De productie werd voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Honderden e-mails werden verstuurd aan het theater: „lafaards”, „zionistische varkens”.

Actrice Vanessa Redgrave noemde de beslissing „censuur van het ergste soort” en „het op de zwarte lijst zetten van een dood meisje en haar dagboeken”.

Katherine Viner, samensteller van het stuk en journaliste van The Guardian: „Hier is het bewijs dat het politieke klimaat op beangstigende wijze het openbare debat en de artistieke vrijheid inperkt” (uit The Los Angeles Times).

En Megan Dodds, de actrice die Rachel Corrie speelde (in een interview met The Society of London Theatre): „Nooit is er een betere tijd geweest waarop Amerikanen verhalen moeten horen over mensen die de wereld ingaan en ontdekken wat de invloed is van het Amerikaanse buitenlands beleid”.

Bijzonder aan de negentig minuten durende monoloog is dat de auteur het nooit als een toneelstuk bedoeld heeft.

Rachel was volgens sommigen een begenadigd en dromerig schrijver van het kaliber Anne Frank. Volgens anderen was ze een wereldvreemd activiste.

Door het uit- dan wel afstellen kreeg het stuk meer aandacht dan Rachels dood. Op meerdere plaatsen in de VS werden haar e-mails voorgelezen. ‘Rachel Corrie’ werd een beweging.

Andere theaters in New York lieten weten het stuk wel aan te durven. En nu, een halfjaar later, zit de zaal alsnog elke avond vol. „Ik vind dat we allemaal het recht hebben kritisch te zijn op overheden”, zegt actrice Megan Dodds, die Rachel Corrie speelt. De zaal applaudisseert. Achteraf blijven sommige bezoekers zitten om hun verdriet te verwerken.

Het meest aangrijpende moment van de voorstelling is als de hoofdpersoon even stil is en een zestien jaar oude video wordt afgespeeld. Daar staat de échte Rachel, tien jaar oud, blond, bezorgde blik. Ze geeft een persconferentie over honger in de wereld. „I have a dream”, zegt het meisje. Voor het jaar 2000 moet honger de wereld uit zijn.

Tijdens haar studententijd besluit ze naar Gaza te gaan. Ze wil iets dóen. „Het is toch niet extreem om alles te laten vallen en ons leven te wijden aan een einde van het geweld in het Midden-Oosten”, vraagt ze retorisch. Ze e-mailt haar ouders dat ze poogt Palestijnse kinderen in het Arabisch duidelijk te maken dat „Bush een stuk gereedschap” is.

Maar zelfs de eendimensionale Rachel krijgt in het stuk ruimte om te twijfelen. Vlak voordat ze sterft stuurt ze haar ouders een e-mail: „Laat het me alsjeblieft weten als jullie enig idee hebben wat ik met de rest van mijn leven zou kunnen doen”.

My name is Rachel Corrie, t/m 30 december in Minetta Lane Theatre, New York, www.mynameisrachelcorrie.com