Soms zit de agent onder invloed in de kroeg

Jonge agenten begaan vaker overtredingen tijdens het werk dan oudere dienders. Op de Politieacademie in Apeldoorn krijgen ze les in ethiek. „De handjes zitten soms los.”

Vorig jaar brak er brand uit in een Rotterdamse modewinkel. Klanten en winkelpersoneel moesten het pand zo vlug mogelijk verlaten. Toen de brand geblust was, waren alle dure jassen gestolen. Politie- en brandweermensen waren de enigen die het gedaan konden hebben. Het voorval werd niet gemeld. „Dit is dus hoe het niét moet”, zegt Frank Rekveldt, die ethiek doceert op de Politieacademie in Apeldoorn.

Vorig jaar zijn 122 politiemensen ontslagen wegens zogeheten ‘integriteitsschending’: overtredingen door politiemensen van de wet of de korpsregels. In 2005 werden er binnen de 26 politiekorpsen 1.287 interne onderzoeken gehouden naar vermeende integriteitsschendingen. Tenminste, dat zijn de gevallen die zijn gemeld. De delicten variëren van buitensporig geweldsgebruik, lekken van vertrouwelijke informatie tot zelfs zedendelicten. Gebruik van te veel geweld komt relatief vaak voor. De Raad van Hoofdcommissarissen bracht de cijfers vorige maand naar buiten.

Uit de cijfers blijkt dat vooral jonge agenten de fout in gaan. Binnen politiekringen is er zelfs een werkwoord voor: ‘naggen’, oftewel het vertonen van norm-afwijkend-gedrag. Agenten die minder dan tien jaar werkervaring hebben, lopen meer risico’s om te gaan naggen, concludeert de Raad van Hoofdcommissarissen.

Frank Rekveldt, die voordat hij ging lesgeven zeventien jaar bij het korps Haaglanden werkte, schrok van de cijfers. „De Politieacademie doet al veel aan het onderwerp ethiek.” De korpsen zouden dat ook meer moeten doen, zegt hij, vlak voordat zijn les ethiek aan eerstejaars begint op de Politieacademie in Apeldoorn.

Frank Rekveldt laat tijdens de les een videofilm zien van twee agenten die hardhandig een junk tegen de muur drukken nadat ze zijn huis zijn binnengevallen. Een collega-agent pakt in de film stiekem een zakje drugs en steekt het tussen de plooien van haar uniform. Volgens Rekveldt gebeuren dit soort dingen in de praktijk, maar de video is wel overdreven.

Ongeveer twintig jonge studenten, gekleed in een smetteloos witte politieoutfit, kijken naar de film. „Hierdoor wordt de politie onbetrouwbaar”, zegt een studente na afloop van de film. „Door dit soort incidenten verliest het korps zijn geloofwaardigheid. De agenten zitten te hoog in de geweldsspiraal”, zegt een ander.

Hoe voorkom je dit soort gedrag en hoe kaart je het aan? Voor eerstejaars zijn het relevante vragen, want bij de Politieacademie moeten ook zij al de straat op. „Als je dit in de praktijk ziet gebeuren, stel je dan de vraag: is dit de gewoonte binnen het korps?”

„Dat is makkelijk praten”, zegt een student. „Door dat te vragen heb je je misschien al een oor aan laten naaien.” Volgens haar loop je snel risico het risico om een IWAB-agent te worden. Pardon? „Een Ik Weet Alles Beter-agent”, verduidelijkt ze. De hele klas knikt instemmend. Het is volgens hen moeilijk om als jonge agent uit de bedrijfscultuur te ontsnappen, zonder een buitenbeentje te worden.

Maar dat geeft nog geen verklaring waarom juist jonge agenten vaker de fout in gaan dan hun oudere collega’s. Wiep van der Pal, vicevoorzitter van de politievakbond ACP: „Het ligt grotendeels aan de jongerencultuur. Ze zijn opgegroeid in de vrije jaren tachtig en negentig waar alles maar mocht. Die jongeren komen uit een gedoogcultuur waar pillen slikken tijdens uitgaan geen uitzondering is.” Zodra ze bij de politie komen, zegt hij, moeten ze hun gedrag aanpassen. „En dat gaat stroef. Ze zitten soms in hun vrije tijd onder invloed van alcohol in een kroeg in de wijk die onder hun hoede valt.”

Vakbondman Van der Pal zegt ook te schrikken van het geweldsgebruik van jeugdige dienders. „De handjes zitten soms los. Ook in de privésfeer.” Hij kent een incident waarbij een agent zijn echtgenote bedreigde met zijn dienstwapen. „Dat zijn de excessen.”

Een andere oorzaak is volgens docent Frank Rekveldt de „je-moet-zeggen-wat-je-denkt-periode waarin we zitten. Daar worden agenten op straat ook mee geconfronteerd.” Burgers schelden agenten op straat uit. „Dan is het soms moeilijk om integer en kalm te handelen.”

Gerard Huijser van Rheenen is hoofdcommissaris en binnen de Raad portefeuillehouder integriteit. „Het ethisch besef moet worden aangewakkerd. Jongeren denken dat ze hun oude vrije leven zomaar voort kunnen zetten bij de politie. Ze moeten inzien dan een agent een modelburger is.” Hij wil geen scheef beeld van de politie, waar ongeveer 52.000 mensen werken. „Het gaat maar om een enkeling die de fout in gaat. Over het algemeen is het integriteitsbesef de laatste jaren juist gegroeid.”

Het is ook niet makkelijk om je oude leven zomaar op te geven, zegt secretaris van de studentenraad Thijs ter Avest (28). Hij heeft een tip voor medestudenten: „Je bent 24 uur per dag agent. Ga dus niet naar feesten waar XTC wordt gebruikt.”

De politie moest enkele jaren geleden verjongen om de hoge werkdruk bij de korpsen te verlichten. Als 17-jarige kun je al bij de politie beginnen. Rekveldt ziet een mogelijke oplossing: agenten moeten ouder zijn om zo beter met lastige integriteitsvraagstukken om te kunnen gaan. Aan de andere kant is het juist weer goed, zo zegt vakbondsvoorzitter Van der Pal, om meer jongeren te hebben. „Ze kunnen jongeren op straat makkelijker aanspreken.”