Partijen die hun achterban kwijt zijn, kunnen leren van de serviceverlening van de SP

Vrijwilligers die overal aanbellen, zijn de wortels van een politieke beweging, ziet Maarten Huygen

Het lijkt ouderwets dat een fractievoorzitter van de gemeenteraad langs de deuren van bejaarden gaat om te vragen of de maaltijden in het tehuis wel goed zijn. Om dan met het bestuur van het bejaardentehuis te overleggen over verbetering. Of met de woningcorporatie te praten over vergoeding van schade aan de eigendommen van huurders bij een renovatie. Dat doen ze in Den Bosch, waar ik deze week was. Aan deze kleine collectieve serviceverlening tegen de bureaucratie heeft de Socialistische Partij haar overweldigende verkiezingszege van afgelopen woensdag te danken. Voordat het collectieve afbranden van deze partij begint, wat gewoonte is na collectief onkritisch ophemelen van de gedoodverfde winnaar, moeten andere partijen zich oriënteren op de unieke politieke detailhandel die deze partij bedrijft. In het Amerikaanse districtenstelsel is dat politieke handwerk voor kiezers heel gewoon. Ze hanteren daar zelfs computermodellen voor de ideale looproute door wijken. Het doet denken aan de vakbond die nog langs de straten trok om het geld op te halen. Maar de lokale afdelingen van de FNV zijn uit kostenbesparing een 0900-nummer geworden. De SP sprong op de opengelaten plek.

Ik bewonder mensen die zomaar bij vreemden in een arme wijk aanbellen. Dat activisme gaat in tegen de cultuurpessimistische bespiegelingen over mensen die alleen nog maar in hun eentje joggen en steeds minder samen doen. Er zijn allerlei bezwaren tegen het strak georganiseerde partijmodel, maar al dertig jaar heeft deze partij zo zijn vrijwilligersnet over het land uitgebreid. Terwijl andere partijen achteruitgaan, stijgt het aantal leden bij de SP. Dat geldt ook voor de kleine christelijke partijen. De eigen vrijwilligers bieden meer informatie dan beleidsrapporten of professioneel doelgroepenonderzoek. De strategie hoeft niet te worden uitbesteed aan imagodeskundigen. Politici van de SP hoeven geen maatschappelijke stage te lopen. Belangrijke strijdpunten borrelen vanzelf op uit het eigen netwerk. Verontwaardiging over nog gave woningen die worden gesloopt, een zwembad dat wordt gesloten, over ‘zakkenvullers’ met salarisregelingen die in de publieke markt niet horen. „Als je vaak langs de deuren gaat, zit je er net iets anders in dan als je alleen de raadsstukken hebt gelezen”, zegt Cécile Visscher, voorzitter van de SP-fractie van Den Bosch waar het aantal SP-kiezers meer dan is verdubbeld tot 21,8 procent.

Dat de SP gedijt in broeierige werkloosheidscentra als Heerlen, Kerkrade en Nijmegen, is begrijpelijk. Verhoging van uitkeringen en belastingen helpt de werkloze clientèle. Maar Brabant is de groeimotor van Nederland, boordevol ondernemingslust. Je denkt dan eerder aan belastingverlaging. Toch weet de SP er kwesties uit te halen die onder veel burgers spelen. Dat zijn nu excessen onder de vlag van marktwerking. Thuiszorgwerkers en chauffeurs die elke drie, vijf of tien jaar moeten worden ontslagen wegens een nieuwe aanbesteding. Armen die van wijk naar wijk worden verdreven, omdat hun huizen die nog in goede staat verkeren, worden gesloopt. Schoolfusies. Leraren die hun vak niet meer mogen doceren maar worden gedegradeerd tot google-assistent. Andere partijen – zeker dePvdA – worden hierover niet geïnformeerd door mensen op de werkvloer maar door topmannen uit hun partijkader, vaak ex-politici, die tegen een zelf bepaald inkomen deze ‘veranderingsprocessen’ in woningcorporaties, onderwijsinstellingen en zorgkoepels opleggen. De SP heeft in haar gelederen de werknemers van de verzelfstandigde quango’s die niet door markt of overheid worden gecontroleerd. De SP is sterk in het onderwijs, een bolwerk van PvdA-managers, en de zorg. Bij een recente enquête wilde tweederde van de huisartsen SP-Kamerlid Agnes Kant als minister van Volksgezondheid. Ik weet niet of dat een goede keuze is, maar ze heeft een gat ontdekt in de politieke markt waar concurrent PvdA uit is weggebleven.

Op de website van de SP staat vaak nieuws. Daar ontwikkelen zich politieke trends die zich later onder andere partijen verspreiden. Tegen privatisering bijvoorbeeld. De SP is geworteld in de onderkant van de samenleving. Je kunt lokale afdelingen bellen zonder dat er communicatietussenpersonen nodig zijn. Elke afdeling heeft haar eigen site.

Zo zat ik afgelopen donderdagmiddag na de verkiezingszege bij drie leden van het partijbestuur van de Bossche SP, na het CDA de grootste partij. De koffie en de sigaretten deden me denken aan de studentenactivisten van vroeger. We zaten in Rosmalen, in het huis van Johan Hamers, penningmeester en voor zijn werk adjunct-manager van een winkelbedrijf, Nico Heyman, man van het eerste uur, voorzitter van de Statenfractie en opleider voor de partij en de eerder genoemde Visscher. „Je moet investeren in vrijwilligers”, zegt Heyman. „Verenigingsleven is het enige bindende element.” Er worden ook theateravonden georganiseerd en feesten en debatten. De vrijwilligers van Den Bosch kregen een eigen verkiezingsfeest. Heyman ziet zijn partij als een echte zuil. Evenementen zijn een specialisme. Ook als andere partijen meewerken, levert de SP de busjes en de speakers.

Heyman en Visscher zijn langs de deuren geweest in de Graafsewijk, de buurt van kansarmen waar een jaar geleden heftige rellen uitbraken na een uitzending van tv-zender SBS6. Hamers praat met alle nieuwe leden van de afdeling. Daar zitten steeds meer allochtonen bij die de SP meer vertrouwen op het gebied van integratie.

Heyman ziet behalve de SP het CDA als de enige andere partij die echt in Brabant is geworteld. De verliezers van de verkiezingen, de VVD en de PvdA, zijn lokaal minder sterk. Alle partijen hebben politieke adviseurs en opiniepeilingen. Dan worden de vragen niet geformuleerd door de achterban maar door betaalde deskundigen. De campagnes vluchtten in amusement, omdat er vaak geen zaken aan de orde kwamen die de kiezers bezighielden.

Het Nederland van de SP staat onder een stolp. Toch kunnen naar buiten gerichte partijen van de SP leren. Ze moeten het adagium huldigen van McDonald’s: think global but act local.