Lezenderwijs rijker

Intelligente kinderen met weinig algemene ontwikkeling moet je met informatieve teksten leren lezen. Jacqueline Kuijpers

Begrijpend lezen op De Schakel in Amsterdam-Zuidoost. foto Jørgen Krielen Jorgen Krielen/Amsterdam 21-11-2006/B.S. de Schakel; docente Pauline Rozengaarde (uiterst rechts) tijdens een zgn. 'vernieuwde taalles'. Krielen, Jorgen

Mandeepak (8) en Dennis (10) buigen zich over de leeskaart met het verhaal Nijntje is jarig van Lotte de Wit. De jongens zijn het roerend eens: rekenen is leuk en taal is stom. Maar de leeskaarten die hun eigen juf zelf heeft gemaakt, zijn niet stom. Ze vinden de verhalen die ze heeft gekozen “leuk” en ze vinden het “knap” dat hun juf zelf de opdrachten heeft gemaakt. Zo is begrijpend lezen eigenlijk “best leuk”, vindt Dennis. “Omdat je het begrijpt.”

Teksten leren doorgronden is het doel van begrijpend lezen. Maar voor Pauline Roosegaarde Bisschop, leerkracht aan openbare basisschool De Schakel in Amsterdam-Zuidoost, is dat maar één kant van het verhaal. Een jaar of tien geleden had ze een groep 8 met een aantal buitengewoon intelligente kinderen. Maar vrijwel al deze kinderen hadden één makke: het ontbrak hen aan algemene ontwikkeling. Daardoor kwam er niet voldoende uit wat er in zat. Een lesmethode begrijpend lezen moet juist deze kinderen óók inhoudelijk verder brengen, vond zij. Daarvoor ontwikkelde ze een methode, die onlangs is uitgegeven: ABCDE…ik begrijp het!

Op De Schakel komen de leerlingen voor bijna 100% uit Surinaamse en Antilliaanse gezinnen. Het zijn kinderen die prima technisch lezen, maar die vaak niet snappen wát ze lezen. Dat komt omdat ze opgroeien in een klein wereldje, zegt Pauline Roosegaarde: “Als ik met mijn leerlingen van groep 6 bij topografie praat over de kust, over duinen en helmgras dan heeft 80% geen idee wat ze zich daar bij moeten voorstellen, omdat ze daar nooit geweest zijn.”

Die wereld wil Pauline Roosegaarde vergroten door hem de klas binnen te halen. Op papier. Met boeiende verhalen. Zodat als ze later iets moeten leren over dat onderwerp, hun hersens wakker geschud worden: oh ja, daar heb ik eens iets over gelezen. “Zo worden ze spelenderwijs rijk.”

Dit bracht haar op het idee om krantenartikelen te gaan gebruiken als basis voor, zoals ze het zelf noemt, “pittige leeslessen”. Het materiaal van ‘ABCDE…Ik begrijp het!’ bestaat uit originele verhalen van kinderboekenschrijvers en artikelen van journalisten. De helft van alle teksten is integraal overgenomen uit deze krant.

Roosegaarde bevindt zich overigens in goed gezelschap. De Amerikaanse emeritus hoogleraar E.D. Hirsch, bekend voorvechter van culturele geletterdheid en auteur van het boek ‘What every American needs to know’, betoogt in zijn publicatie ‘Building Knowledge’ dat kinderen alleen goede lezers kunnen worden als zij een brede algemene kennis opbouwen op school. En dat zij dús – vanaf het moment dat zij gaan lezen – teksten voorgeschoteld moeten krijgen die hun algemene kennis en woordenschat vergroten. Hirsch richt zich daarbij nadrukkelijk op kinderen die opgroeien in ‘taal-arme’ omstandigheden, om het Mattheüs-effect – Wie heeft zal nog meer krijgen, en het zal overvloedig zijn, maar wie niets heeft zal zelfs het laatste ontnomen worden – te voorkomen.

Pauline Roosegaarde begon tien jaar geleden met knippen en plakken. En ze hield niet meer op. Zo bouwde ze een eigen verzameling teksten op voor alle groepen die ze lesgaf en ontwikkelde ze een arsenaal aan zinvolle opdrachten waar de kinderen plezier aan beleven. Vorig jaar bewerkte ze dit materiaal zo dat het geschikt werd voor zelfstandig begrijpend lezen. De uitgever noemt dat op zijn site ‘de verborgen juf’, die de kinderen op weg helpt: verwijswoorden bijvoorbeeld zijn onderstreept, moeilijke woorden zijn cursief gedrukt en worden door middel van een kruiswoordraadsel toegelicht.

Nu ligt er een lesmethode op tafel in de vorm van een doorlopende leerlijn met materiaal voor alle kinderen in alle groepen, inclusief toetsen.

Juf Pauline vertelt dit allemaal uitgebreid in haar lunchpauze, in een leeg lokaal. Een bevlogen juf is ze. En dat zie je vooral als de bel is gegaan. Dan heeft ze alleen nog maar aandacht voor haar leerlingen. Ze kijkt even mee bij Shakeena (9), die het erg goed vindt om te leren wat er in de krant staat en bij Cheyenne (9), die vooral het kruiswoordraadsel leuk vindt.

Mandeepak en Dennis zijn op een woord gestuit dat ze niet kennen: fanatiek. De uitleg op het opdrachtenblad ‘met enthousiasme’ levert nog steeds vraagtekens op. “Opzoeken in het woordenboek”, zegt Dennis. Van de vensterbank pakken de jongens elk een woordenboek en doen een wedstrijdje. Het is een nek-aan-nek-race, en Dennis wint. Hij schat zelf hoeveel seconden hij nodig had: “Drie?” Op de kop af, Dennis.

‘ABCDE…ik begrijp het!’ is uitgegeven bij Schoolsupport bv. www.schoolsupport.nl