Fay Weldon over het antwoord op de vraag: Wat maakt vrouwen gelukkig?

Vrouwen kunnen maar tien minuten gelukkig zijn, stelt de Britse schrijfster Fay Weldon in haar nieuwe boek Wat vrouwen gelukkig maakt. Dan komen angst en schuldgevoel de boel verpesten, legt ze uit aan Ellen de Bruin

WIE IS FAY WELDON EN WAAROM MOETEN WIJ HAAR KENNEN? Fay Weldon (1931) schrijft vooral fictie: tot nu toe 25 romans, 7 verhalenbundels en 3 kinderboeken. Eerder dit jaar verscheen de roman She May Not Leave (Misschien blijft ze wel). Weldons bekendste boeken zijn The Life and Loves of a She-Devil, dat in 1989 werd verfilmd met Meryl Streep en Roseanne Barr, en The Bulgari Connection, waarvoor ze geld van Bulgari kreeg omdat ze de naam van de juwelier noemde. Weldon schreef ook al eerder non-fictie: onder meer essays over man-vrouwverhoudingen en een autobiografie, Auto Da Fay. (Foto Jonathan Dockar-Drysdale) Dockar-Drysdale, Jonathan

Waar worden vrouwen gelukkig van? Vraag het hun, zegt de bekende Britse schrijfster Fay Weldon, en je komt op een lijstje uit dat er ongeveer zo uitziet:

1. Seks

2. Eten

3. Vrienden

4. Familie

5. Winkelen

6. Chocola

De lijst is niet compleet, zegt Weldon er meteen bij. Vrouwen noemen bijvoorbeeld zelden het bevredigende gevoel dat het kan geven als je een roomsoes niet opeet. Of als je gelijk hebt terwijl anderen ongelijk hebben – daar kun je ook heel gelukkig van worden. ‘We zijn niet per se aardige mensen’, schrijft Weldon in haar nieuwste boek Wat vrouwen gelukkig maakt (What Makes Women Happy). ‘Sommige vrouwen die ik ken nemen altijd chocolaatjes mee als ze ergens te eten worden uitgenodigd – en maken dan een hatelijke opmerking als de gastvrouw er ook daadwerkelijk één eet.’

Wat ook niet in het lijstje staat, geeft Weldon toe, is lezen, literatuur, kunst in het algemeen. „Ik weet het, het is slecht van me, ik ben het gewoon vergeten”, lacht de 75-jarige Britse schrijfster ontwapenend aan de telefoon vanuit Dorset. Al komt kunst later nog wel aan bod in het hoofdstuk ‘Vrienden’, bij de ‘oefeningen om de ziel te sterken’.

Wat vrouwen gelukkig maakt is een stout boek – het heeft al feministen boos gemaakt, zegt Weldon vrolijk, een beetje trots zelfs – dat lekker in geen enkel vakje past. Het is nuchter en rationeel, maar tegelijkertijd poëtisch en inconsequent. Het is non-fictie, maar er staan ook verhalen in, parabels noemt Weldon ze, met een heuse moraal. Dat is ouderwets, maar die verhaaltjes gaan wel over globalisering of over meisjes met iPods. Het is allemaal prettig tegenstrijdig.

multi-tasken

Is Weldon het zelf eigenlijk wel eens met de bewering die ze al op de eerste bladzijde van haar boek doet, dat vrouwen sowieso nooit langer dan tien minuten achter elkaar gelukkig kunnen zijn voordat er weer allerlei angsten en zorgen en schuldgevoelens de kop opsteken? „Ach, tien minuten is een ruwe schatting”, zegt ze met haar opgewekte combinatie van cynisme en berusting. „Maar het is wel zo dat veel vrouwen meteen gaan piekeren zodra ze zich gelukkig voelen. Ik denk dat dat iets is wat meelift op het multi-tasken waar vrouwen zo goed in zijn. Daardoor komt er meteen een stemmetje op dat zegt: ‘hoe dúrf je gelukkig te zijn! Er is vast nog wel iets anders wat je nu zou moeten doen!’” Ze lacht zachtjes.

En haar advies om voor je vrienden te bidden als zelftherapie, in plaats van al die modieuze meditatie waar je toch maar bij in slaap valt – meent ze dat serieus, doet ze het bijvoorbeeld zelf? „O ja”, zegt ze, „zeker. Ik heb helemaal geen problemen met religie. Mensen zijn er bang voor omdat ze het gelijkstellen aan rondrennende gekken die zichzelf opblazen. Maar bidden is heel goed. Je moet natuurlijk niet voor jezelf bidden, dat is stom. Het gaat er juist om dat je ophoudt met obsessief aan jezelf denken. Alles wat erin slaagt om je even uit je eigen hoofd te krijgen is goed voor je.”

Het is een van de dingen waar feministen haar op hebben aangevallen, vertelt ze. Die vinden dat je recht hebt op aandacht voor jezelf en dat je je eigen gevoelens serieus moet nemen. Maar aan het eind van je leven, zegt Weldon, is de liefde en het gezelschap van vrienden en familie belangrijker dan de ‘authenticiteit van onze gevoelens’. „We kunnen wel met wat minder zelfvertrouwen toe. Teveel aandacht voor jezelf maakt je ongelukkig. Want het is iets waar je je als vrouw vervolgens toch weer schuldig over voelt.” En als je je ergens slecht over voelt, zegt Weldon, doe het dan niet; want je wilde je toch gelukkig voelen? Je mag jezelf heus weleens wegcijferen, vindt ze.

Fake het!

Waar de feministen nog erger op aansloegen, is wat Weldon schrijft over het vrouwelijk orgasme. Dat moet je faken, namelijk; althans dat is wat intelligente, gelukkige, gulle vrouwen volgens haar doen. ‘Faken is aardig voor het nieuwe type man, mannen die hun plicht ten opzichte van jou graag willen doen’, schrijft ze. ‘Anders kunnen ze ook nerveus worden en minder goed in staat om te presteren. Hoe meer een vrouw ‘prestaties’ beoordeelt, hoe groter de kans dat een man kwijnt en faalt. Doe jezelf en hem een plezier, zuster: fake het.’

Vrouwen kunnen nu eenmaal niet zo makkelijk klaarkomen als mannen, schrijft Weldon; een klein percentage zelfs nooit. „Veel vrouwen worden daar woedend om”, zegt ze. „Die vinden dat ze récht hebben op een orgasme, en dat mannen moeten leren hoe ze dat bij hen kunnen bewerkstelligen. Maar zo werkt het niet. Als een vrouw klaarkomt, ligt dat waarschijnlijk meer aan haar dan aan hem. En als het om klaarkomen gaat, zijn mannen gewoon beter af. Een man krijgt vrijwel altijd een orgasme, voor vrouwen is het een optional extra. Dat is een heel basale onrechtvaardigheid, maar niks aan te doen. Hoe meer we proberen om hetzelfde te zijn als mannen, hoe irritanter het is dat de biologische verschillen hetzelfde blijven. Maar daar kan je de mannen niet de schuld van geven.”

‘Deal with it’, schrijft ze in haar boek. ‘Life is not fair. En daar verontwaardigd over zijn is geen recept voor geluk.’ En intussen staat seks wel bovenaan het vrouwelijk gelukslijstje, al zal dat de meeste mannen waarschijnlijk meer verbazen dan de meeste vrouwen.

NATURE EN NURTURE

Veel van wat vrouwen ongelukkig maakt heeft volgens Weldon te maken met het onderdrukken van instincten, met de voortdurende strijd tussen lichaam en geest, nature en nurture. Neem eten – het staat op twee in het gelukslijstje, maar het is voor vrouwen vaak ook een bron van schuldgevoelens. Weldon zegt dat je ervoor kunt kiezen om de boel te laten gaan en dik te worden – maar als je dat niet doet, is het maar het beste om te proberen het dieet dat je jezelf oplegt niet te haten. En in het algemeen: om ziektes niet te haten, om de dood niet te haten, om het leven niet te haten. „Het is common sense, maar je vergeet dat soort dingen.”

En ze vindt dus dat je naar je schuldgevoelens moet luisteren – ook een soort instinct. Maar elders zegt ze net zo makkelijk dat je er gewoon stiekem een minnaar bij moet nemen voor de seks, als je man het niet meer kan. Of dat je je best zwanger mag laten maken door een wildvreemde uit het café, als het met je eigen man niet lukt. Is dat niet in tegenspraak met dat luisteren naar schuldgevoelens? „Nou, nee. Ik heb het niet over wat de maatschappij van je verwacht, ik heb het over wat je gelukkig maakt. Als je echt een kind wilt, is het meer angst dan schuldgevoel wat je weerhoudt om er een van een vreemde te krijgen. Ik zou me denk ik niet schuldig voelen.” Ook niet met zo’n groot geheim? „Nee, ik denk dat het essentieel is, om binnen een relatie geheimen voor elkaar te hebben. Die hele cultus van openheid en eerlijkheid die je tegenwoordig hebt kan heel gevaarlijk zijn. Daar gaan huwelijken op stuk. Omdat de seksuele energie verdwijnt.” Ze zucht. „Kijk, dat is zoals ik het zie, maar je hoeft het niet met me eens te zijn, het is maar een theorie. Ik verwacht niet dat ik gelijk heb, ik verwacht een discussie.”

Levenswijsheden

Hoe moet je Wat vrouwen gelukkig maakt dan lezen? Het is niet echt een zelfhulpboek. Het is wel een verzameling levenswijsheden van een oudere vrouw, maar Weldon háát therapeutisch advies; dat blijkt behalve uit dit boek ook uit haar romans.

Je moet Wat vrouwen gelukkig maakt dus niet de hele tijd serieus nemen – maar het kán wel. Er staan ook algemeen bruikbare opmerkingen en observaties in. Haar zelfbedachte concept ‘free-floating anxiety’ bijvoorbeeld: het idee dat er losse angst rondzweeft in je hoofd en dat die zich zinloos ergens aan kan hechten, zonder dat er echt iets aan de hand is. Als je gevoelig bent voor zulke onrust, schrijft Weldon, behandel het dan als griep – iets vervelends dat weer over gaat. „Als je dat beeld, dat concept van free-floating anxiety eenmaal in je hoofd hebt”, zegt ze, „is het veel makkelijker om ermee om te gaan, heb ik gemerkt.”

Is de beste manier om haar boek te lezen misschien om voor jezelf de goede dingen eruit te pikken en alles waar je het niet mee eens bent, te beschouwen als fictie, als literaire overdrijving? Daar moet Fay Weldon alweer om giechelen. Ja hoor, dat vindt ze prima. Ook al omdat de waarheid, volgens haar, sowieso iets is waar je niet teveel last van moet hebben. Weldon blijft een fictiedame. „Ik kan niet lang non-fictie schrijven, dan begin ik weer een verhaaltje. Maar ook fictie heeft natuurlijk een boodschap – elk verhaal heeft een moraal.”

‘What Makes Women Happy’, 229 blz., uitg. Fourth Estate. De vertaling ‘Wat vrouwen gelukkig maakt’ (Christine Elion) verscheen bij uitg. Contact, 208 blz., € 16,90