De slag van Warschau is nog niet gewonnen

In Polen wordt morgen de tweede ronde van lokale verkiezingen gehouden. De oppositie heeft deze weken zo veel bokken geschoten dat ze een waarschijnlijke zege kan hebben verspeeld.

Ze zou moeten winnen. Maar Hanna Gronkiewicz-Waltz, die morgen tot burgermeester van Warschau gekozen wil worden, is lid van een partij die graag de eigen ruiten ingooit. En dan valt winnen niet mee.

Die partij, het liberale Burgerplatform (PO), voert al een jaar oppositie tegen premier Jaroslaw Kaczynski en diens moreelconservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). De twee dominante partijen zijn beide erfgenamen van de vrije vakbond Solidariteit, maar de eensgezindheid is tegenwoordig ver te zoeken.

Vorig jaar verloren de liberalen op een haar na de parlementsverkiezingen en sindsdien zijn ze uitgesloten van regeringsdeelname door Kaczynski, die liever met rechtse en populistische splinterpartijen regeert. Twee weken geleden nam Burgerplatform revanche door tijdens gemeenteraadsverkiezingen bijna alle grote steden in Polen te veroveren.

Als Gronkiewicz-Waltz er morgen ook nog in slaagt om burgemeester van Warschau te worden, zal de wraak nog veel zoeter smaken. De hoofdstad was jarenlang het domein van PiS. Gronkiewicz-Waltz heeft aangekondigd dat zij financiële onregelmatigheden uit die tijd – ze heeft al een lijstje – grondig zal onderzoeken.

Twee weken geleden eindigde Gronkiewicz-Waltz in een eerste ronde als tweede, na oud-premier Kazimierz Marcinkiewicz, de kandidaat van PiS. Maar toch gold ze als de gedoodverfde winnaar, omdat ze in principe kon rekenen op de stemmen van een derde, afgevallen kandidaat. Gold, want er zijn ruiten gesneuveld.

Allereerst schoffeerden de liberalen die derde kandidaat, de socialist Marek Borowski, door geen zaken met hem te willen doen. Borowski is een oud-communist, een oude ‘vijand’ van Solidariteit. De liberalen willen vooral niet het verwijt krijgen dat ze vergevingsgezind zijn. Want dat zou koren op de molen zijn van premier Kaczynski, voor wie de oud-communisten synoniem zijn aan de problemen van Polen.

Volgens Piotr Pacewicz, commentator van dagblad Gazeta Wyborcza , zijn Burgerplatform en PiS verwikkeld in een uitzichtloos wedstrijdje ‘anticommunisme’. „Ze voeren geen echt gevecht over de toekomst van Polen”, schrijft hij. „Ze worden verlamd door hun zogenaamde Solidariteitseer.” Dat morele superioriteitsgevoel blokkeert volgens hem de ontwikkeling van Polen en frustreert de kiezer. Bovendien is PiS veel beter in dit spel dan Burgerplatform. Kaczynski is een harde retoricus en een meester van de insinuatie, die zijn partij strak leidt. Burgerplatform wordt geleid door Donald Tusk, een aardige, redelijke man, verdediger noch aanvaller. Als Burgerplatform wil overleven moet het politiek gaan bedrijven en de retoriek de retoriek laten.

Intussen draait de campagne van Kazimierz Marcinkiewicz op volle toeren. Marcinkiewicz heeft zich een meester van public relations getoond. Als waarnemend burgemeester van Warschau lanceerde hij recentelijk bijna elke dag nieuwe initiatieven: gevaarlijke kruispunten kregen meer agenten, stinkende vrachtwagens werden uit het centrum geweerd en een hele trits prestigieuze bouwprojecten werd gelanceerd.

Hij introduceerde ook nieuwe campagnetechnieken in Polen. Drie nachten geleden werden honderden Polen wakker gebeld door een geluidsband met Marcinkiewicz. Gisteren werden zij – overdag – opnieuw gebeld door medewerkers die „oprechte excuses” aanboden voor de telefoonactie. Ook werd gezegd dat Marcinkiewicz de campagne op een lager pitje zet, uit respect voor de 23 doden in de mijnramp van deze week.

Burgerplatform gaf Marcinkiewicz zelf het grootste cadeau. Binnen de leiding van die partij ontstond ruzie over de burgemeestersverkiezingen in de derde stad van Polen, Kraków. Een conservatieve factie binnen de liberalen schaarde zich achter de kandidaat van regeringspartij PiS en niet achter de andere kandidaat, die partijloos is. Daardoor is de indruk dat Donald Tusk zijn partij niet onder controle heeft verder versterkt. Premier Kaczynski feliciteerde als eerste de liberalen die hadden besloten om zijn kandidaat in Kraków te steunen.

De kansen van Gronkiewicz-Waltz zijn aldus gedaald. De afgelopen dagen verschenen de eerste peilingen waarin ze op verlies stond.