De scholen de maat

Alle kinderen aan de Cito-eindtoets? De politiek tegenover onderwijskundigen. Japke-d. Bouma

Stilte Cito-toets. Op de Cito-toetsdagen gieren de zenuwen door de keel. foto sake elzinga 06-02-2001-Groningen, Borgmanschool Citotoets voor kinderen van groep 8. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

V lak voor de verkiezingen lieten politici nog snel wat onderwijs-proefballonnetjes op. Minister Verdonk wilde witte ouders verplichten hun kinderen naar een zwarte school te sturen, studenten moeten voor de klas om leraren te ontlasten, vond het CDA. En PvdA-lijsttrekker Bos wil verplichte Nederlandse les voor ouders van kinderen met een taalachterstand.

Een plan dat nú al grote kans maakt op invoering door een volgend kabinet, is het plan dat minister Maria van der Hoeven (CDA) vorige maand lanceerde. Zij wil vanaf 2008 alle basisscholieren verplicht laten toetsen, liet zij de Tweede Kamer weten. Het hoeft niet perse de Cito-eindtoets te zijn, waaraan nu al 80 procent van de scholen meedoet, áls er maar wordt getoetst aan het eind van de basisschool. Daarmee wil ze het niveau van scholen gaan vergelijken, schreef ze aan de Kamer. Een Kamermeerderheid bleek voor.

Ook de Rotterdamse gemeenteraad nam deze maand een motie aan waarin staat dat de Cito-eindtoets verplicht moet worden op alle Rotterdamse scholen, voor alle leerlingen. Leefbaar Rotterdam (LR), de partij die de motie indiende, wil daarmee ouders de keuze geven “hun kinderen wellicht niet op scholen te doen die laag scoren op de toets”, aldus Ronald Buijt, gemeenteraadslid voor LR. Hij vindt het bovendien oneerlijk dat scholen nu soms niet al hun leerlingen laten meedoen aan de toets om een hoger toetsgemiddelde te kunnen presenteren.

Op dit moment is niet van alle leerlingen bekend wat hun niveau is aan het einde van groep acht.

verzet

Toch verzetten scholen en onderwijsdeskundigen zich tegen het idee dat niveau verplicht te gaan meten. Je kunt toetsresultaten niet gebruiken om scholen met elkaar te vergelijken, zeggen zij.

“Daarvoor vind ik toetsresultaten een gevaarlijk, oneigenlijk en zinloos instrument”, zegt bijvoorbeeld schoolpsycholoog Mart Visser. Hij promoveerde in 2003 op een onderzoek naar het gebruik van Cito-resultaten in Amsterdam. “De minister krijgt er geen betere scholen van.”

Hoezo niet? Toetsresultaten zijn toch harde, objectieve cijfers? Ja, zeggen de critici. “Maar als een school goed presteert op een toets, kan dat betekenen dat een school goed is, maar net zo goed dat de leerlingen een hoog aanvangsniveau hebben”, meent Ton Duif, voorzitter van de Algemene Vereniging voor Schoolleiders.

Hoe wil je scholen waar veel leerlingen opzitten met een onderwijsachterstand, in godsnaam vergelijken met scholen waar amper ‘zorgleerlingen’ op zitten, zegt Ton Hendriks, directeur van de Haagse basisschool Onze Wereld. “Wij willen veel kinderen aantrekken die extra zorg en aandacht nodig hebben, zodat ze niet naar het speciaal onderwijs hoeven. En dan wil je ons op onze ‘slechte resultaten’ gaan afrekenen?” Bovendien worden scholen toch ook al door de Inspectie van het Onderwijs bezocht en beoordeeld, zegt hij. “Allemaal onnodige stress en rompslomp, dus, dat toetsen.”

trainen

Een ander bezwaar: als de resultaten van eindtoetsen worden gebruikt om scholen met elkaar te vergelijken, gaan scholen hun leerlingen trainen op het maken van toetsen.

“Dat zou ik tenminste doen als ik schooldirecteur was”, zegt emeritus hoogleraar orthopedagogiek Luc Stevens. Vakken die niet worden getoetst, schieten er dan bij in. En wat zeggen toetsscores dán nog als je weet dat tijdelijke trainingseffecten bij leerlingen snel weer wegebben?

Helmut van Renesse van de Vereniging van vrije scholen, voorziet nóg een probleem als de eindtoets verplicht wordt. “Hoe wil je ouders die principieel tegen toetsen zijn, verplichten hun kinderen te laten toetsen?”

Er zijn ook voorstanders van verplicht toetsen. Zeki Arslan bijvoorbeeld, onderwijsdeskundige bij instituut voor multiculturele ontwikkeling, Forum. Hij zegt dat door alle leerlingen verplicht te toetsen, het ambitieniveau voor allochtone achterstandsleerlingen eindelijk weer eens wat hoger komt te liggen. Maar hij waarschuwt er wel voor, dat scholen mogelijk leerlingen gaan weigeren als eindtoetsen een middel wordt om scholen mee te beoordelen.

spiegel

Het Centraal instituut voor toetsontwikkeling (Cito) zegt dat “Cito er klaar voor is” als een eindtoets verplicht wordt, aldus Gerrit Staphorsius, directeur primair en voortgezet onderwijs bij Cito. Staphorsius zegt dat veel scholen nu al een eindtoets gebruiken om de kwaliteit van hun onderwijs mee te evalueren. “Voor intern gebruik, als spiegel voor scholen.”

Maar scholen vergelijken op grond van toetsresultaten vindt zelfs híj een slecht idee. „Dat zou ik bijna onzin willen noemen.” Wil je scholen écht kunnen vergelijken, dan is er meer informatie over een school nodig, zoals bijvoorbeeld de rapporten van de Inspectie van het onderwijs, zegt Staphorsius. “Er blijven altijd marges die we met onze berekeningen niet kunnen verklaren. Elke school heeft uiteindelijk toch zijn eigen verhaal.”